Jak split payment wpływa na faktoring i odpowiedzialność za VAT?

Split payment - zasada działania i warunki obowiązkowego stosowania

Split payment to mechanizm podzielonej płatności (MPP), w którym jeden przelew w złotych dzieli zapłatę za fakturę na dwie części. Kwota netto trafia na zwykły rachunek rozliczeniowy sprzedawcy, a VAT wpływa na jego rachunek VAT. Faktura w walucie obcej też podlega MPP. Nabywca płaci wtedy VAT komunikatem MPP w złotych, a kwotę netto zwykle osobnym przelewem w walucie faktury. Środki z rachunku VAT wydasz m.in. na VAT na fakturach od dostawców oraz na podatki i składki ZUS. Na twój wniosek urząd skarbowy może zgodzić się na przelanie ich na rachunek firmowy.

Podzielona płatność działa w Polsce dobrowolnie od 1 lipca 2018 r., a obowiązkowy split payment obowiązuje od 1 listopada 2019 r. Przelew musi zostać podzielony, gdy transakcja spełnia łącznie 3 warunki. Po pierwsze, wartość brutto całej faktury, a nie pojedynczej pozycji, przekracza 15 000 zł. Po drugie, faktura obejmuje co najmniej jeden towar lub usługę z załącznika nr 15 do ustawy o VAT. Katalog obejmuje m.in. towary takie jak paliwa, stal, złom, węgiel czy smartfony oraz usługi budowlane. Po trzecie, obie strony transakcji są podatnikami VAT. Nowelizacja ustawy o VAT z 4 września 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1270) daje załącznikowi nr 15 nowe brzmienie od 1 stycznia 2027 r., a trzy warunki i zasady dla faktora zostają bez zmian.

Faktura objęta obowiązkiem ma dopisek "mechanizm podzielonej płatności". Brak tej adnotacji nie zwalnia nabywcy z zapłaty w MPP. Sprzedawcy, który pominął dopisek, grozi dodatkowe zobowiązanie w wysokości 30% VAT od pozycji z załącznika nr 15. Sankcji nie ma, jeśli nabywca mimo to zapłacił ten VAT w MPP.

Faktoring a split payment - przepływ środków i płynność firmy

Faktoring to usługa finansowa, w której faktorant (firma wystawiająca fakturę) sprzedaje wierzytelność faktorowi. Prawo do zapłaty przechodzi na faktora w drodze cesji wierzytelności. Twój kontrahent, formalnie dłużnik faktoringowy, płaci więc bezpośrednio faktorowi. Przy obowiązkowym split payment zapłata należności na rzecz faktora zmienia się w jednym punkcie. Kontrahent dzieli przelew, więc kwota netto wpływa na zwykły rachunek faktora, a VAT z płatności MPP trafia na rachunek VAT faktora.

W praktyce przy MPP chodzi o to, kto finansuje część VAT. Faktor wypłaca ci większą część kwoty brutto z faktury. Od kontrahenta dostaje natomiast środki, do których części VAT ma ograniczony dostęp. Różnica działa na niekorzyść faktora.

Na przykład wystawiasz fakturę na 40 000 zł netto z VAT 23%, czyli na 49 200 zł brutto. Kontrahent dzieli przelew, więc 40 000 zł trafia na zwykły rachunek faktora, a 9 200 zł na jego rachunek VAT. Przy stawce 2,1% za 30 dni od kwoty brutto, jaką publikuje na przykład ING, 193,20 zł z prowizji przypada na sfinansowany VAT. Czy przy fakturze z MPP faktor finansuje brutto, czy netto, rozstrzyga umowa.

Faktura 49 200 zł w split payment, od podziału przelewu do prowizji faktora

Założenia:

• kwota wyjściowa: 49 200 zł - faktura 40 000 zł netto powiększona o VAT 23%; kwota przyjęta jako parametr przykładu
• 9 200 zł: VAT 23% od kwoty netto 40 000 zł, który przy zapłacie w MPP kontrahent wpłaca na rachunek VAT faktora
• 1 033,20 zł: policzone jako 2,1% od podstawy - wartość brutto faktury, za 30 dni finansowania
• 840 zł: prowizja, gdy faktor finansuje tylko kwotę netto 40 000 zł
• 193,20 zł: część prowizji przypadająca na VAT z faktury, czyli 2,1% od 9 200 zł. Znika, jeśli faktor finansuje tylko kwotę netto
• 1 270,84 zł: prowizja 1 033,20 zł powiększona o VAT 23%, który faktor dolicza do prowizji

40 000 x 23% = 9 200 zł

49 200 zł x 2,1% = 1 033,20 zł

40 000 x 2,1 : 100 = 840 zł

1 033,20 - 840 = 193,20 zł

1 033,20 + 1 033,20 x 23% = 1 270,84 zł

ING podaje stawkę 2,1% za 30 dni od kwoty brutto faktury jako cenę netto i dolicza do prowizji 23% VAT. Rachunek dotyczy kolejnej faktury, bo pierwszą ING deklaruje finansować bez opłaty. Według ogólnych warunków ING może wypłacić zaliczkę w MPP, ale kalkulator nie rozróżnia faktur z MPP i liczy stawkę od kwoty brutto.

Faktoring daje gotówkę przed terminem płatności. Część netto wydasz dowolnie, a VAT wypłacony w MPP tylko na cele rachunku VAT.

Zgłaszając fakturę do finansowania, powiedz faktorowi, że podlega obowiązkowemu MPP. Przed umową zapytaj, czy faktor wypłaca zaliczkę w MPP i czy przy takich fakturach finansuje kwotę brutto, czy netto.

Solidarna odpowiedzialność faktora za VAT i sposób jej uniknięcia

Solidarna odpowiedzialność faktora za VAT wynika z tego, że podatek z faktury opłaconej przez kontrahenta trafia do faktora, a rozlicza go faktorant. Art. 108a ust. 5 ustawy o VAT stanowi, że faktor odpowiada solidarnie z faktorantem za nierozliczony VAT do kwoty otrzymanej na rachunek VAT. Ust. 6 wskazuje, jak tę odpowiedzialność wyłączyć. Nie ma znaczenia, czy faktor wiedział o długu podatkowym faktoranta.

Ryzyko tej odpowiedzialności powstaje przy każdej zapłacie w MPP na rachunek VAT faktora, także wtedy, gdy kontrahent użył MPP dobrowolnie. Ust. 6 daje faktorowi trzy drogi wyjścia. Może zapłacić na rachunek VAT dostawcy z faktury, czyli twój, albo na rachunek VAT podmiotu wskazanego w umowie faktoringu. Może też niezwłocznie zwrócić płatność na rachunek VAT kontrahenta, który ją wysłał. Kolejność płatności jest obojętna. Faktor może zapłacić na twój rachunek VAT, zanim pieniądze wpłyną od kontrahenta, a zwolnienie działa, jeśli przekazana kwota odpowiada VAT z faktury. Tak wynika z objaśnień podatkowych Ministerstwa Finansów z 29 czerwca 2018 r.

Odpowiedzialność zamyka przelew z ust. 6, a nie zabezpieczenia. Kto i kiedy przekazuje VAT, rozstrzyga umowa faktoringowa.

Scenariusze rozliczenia faktury z MPP i poprawny komunikat przelewu

Najprościej rozliczyć fakturę, gdy faktor wypłaca zaliczkę w MPP. Kwota netto trafia wtedy na twój rachunek firmowy, a VAT na twój rachunek VAT. Faktor zwalnia się z odpowiedzialności w części VAT, którą przekazał na twój rachunek VAT. Przy zaliczce niższej niż cała faktura pełne zwolnienie wymaga przekazania reszty VAT po wpłacie kontrahenta.

Wypłata bez MPP przy spłacie w MPP wygląda inaczej. VAT z wpłaty kontrahenta trafia na rachunek VAT faktora. Faktor zamyka odpowiedzialność, przekazując go na twój rachunek VAT. Ten VAT sfinansował ci już jednak w wypłacie, więc umowa może kazać ci oddać jego równowartość zwykłym przelewem. Taki zwrot wynika z umowy, nie z przepisów.

Komunikat MPP wypełnia ten, kto płaci, czyli kontrahent przy spłacie faktury i faktor przy wypłacie zaliczki w MPP. Formularz banku obejmuje pola:

• kwota VAT,
• kwota brutto,
• numer faktury, a od 1 stycznia 2027 r. przy fakturze z KSeF jej numer KSeF, czyli identyfikator z Krajowego Systemu e-Faktur,
• NIP wystawcy faktury.

Przy split payment w faktoringu pytanie, czyj NIP wpisać, rozstrzyga faktura, bo w komunikacie stoi NIP jej wystawcy. Gdy kontrahent płaci faktorowi za fakturę scedowaną, wpisuje NIP faktoranta, czyli twój, a nie faktora. Jeśli faktor, przekazując VAT na twój rachunek VAT, poda błędny numer faktury, NIP albo kwotę, jego przelew może nie spełnić warunków ust. 6. Sam tytuł przelewu "wpłata za fakturę" bank traktuje jak zwykły opis płatności. Uprzedź kontrahenta, żeby przepisał numer faktury dokładnie, łącznie z ukośnikami i kropkami.

Rodzaje faktoringu przy split payment - różnice w rozliczeniu

Przy split payment rodzaj faktoringu decyduje głównie o tym, na czyj rachunek VAT trafia wpłata kontrahenta. W faktoringu jawnym trafia na rachunek VAT faktora, w cichym zwykle na twój.

Faktoring pełny (bez regresu) i faktoring niepełny (z regresem) różnią się ryzykiem niewypłacalności kontrahenta. Podzielona płatność nie zmienia tego, kto je ponosi.

Faktoring odwrotny (zakupowy) działa w drugą stronę, bo faktor reguluje twoje zobowiązania wobec dostawców. Sposób zapłaty dostawcy i spłaty faktora określa w tym układzie umowa z faktorem. Przepisy i objaśnienia MF tego nie rozstrzygają.

W faktoringu cichym faktor kupuje wierzytelność bez wiedzy kontrahenta. Gdy kontrahent płaci na twój rachunek, VAT trafia na twój rachunek VAT, a faktor nie odpowiada za niego z ust. 5. Sfinansowaną część VAT oddajesz wtedy faktorowi z wolnych środków, na zasadach z umowy.