Księgowanie faktoringu odwrotnego - jak wyglądają zapisy?

Na czym polega faktoring odwrotny i kto jest jego stroną?

Istotą faktoringu odwrotnego jest finansowanie zobowiązań kupującego. Faktor płaci za twoją fakturę zakupową, a ty oddajesz mu pieniądze później.

Umowę z faktorem podpisuje kupujący, który w tym układzie jest jednocześnie dłużnikiem i faktorantem, czyli klientem firmy faktoringowej. Dostawca nie jest stroną umowy faktoringu, a mimo to dostaje zapłatę. W ofertach i w literaturze ten sam produkt nosi nazwę faktoringu zakupowego.

Gdy faktor spłaca dostawcę za twoją zgodą wyrażoną na piśmie pod rygorem nieważności, nabywa jego wierzytelność do wysokości zapłaty (art. 518 KC). Wierzytelność to prawo dostawcy do zapłaty za twoją fakturę. Od tej chwili twoim wierzycielem jest faktor. Faktor może też wejść w prawa dostawcy przez przelew wierzytelności, czyli cesję, a konstrukcję wskazuje umowa.

Jak księgować faktoring odwrotny krok po kroku?

Na kontach faktoring odwrotny księgujesz tak, by zobowiązanie wobec dostawcy zamienić na zobowiązanie wobec faktora. Faktoring odwrócony księgujesz tak samo, bo to druga nazwa tego produktu. Schemat obejmuje cztery zapisy. Numery kont 210, 240, 130 i 751 to przykładowa numeracja przyjęta w tym tekście. Twój plan może je numerować inaczej, bo plan kont ustala kierownik jednostki w polityce rachunkowości (art. 10 ustawy o rachunkowości).

Krok 1 to faktura zakupu od dostawcy. Konto po stronie Wn zależy od tego, co kupujesz, czyli czy to koszt, czy składnik aktywów, na przykład materiały lub towary. VAT naliczony trafia na konto VAT naliczonego, a kwotę brutto ujmujesz na Ma 210 "Rozrachunki z dostawcami". Wejście faktora niczego tu nie zmienia.

Krok 2 to zmiana wierzyciela. W przykładzie z projektu Krajowego Standardu Rachunkowości o faktoringu, dotąd nieprzyjętego, dług przenosisz przy przedstawieniu zobowiązań do finansowania. Jeżeli kierownik jednostki uznał, że dług stał się finansowaniem, przenosisz go z rozrachunków z dostawcami na rozrachunki z finansującym z tytułu finansowania. W przykładowym planie kont odpowiada temu zapis Wn 210, Ma 240 "Pozostałe rozrachunki", a na koncie 240 prowadzisz analitykę dla faktora. Jeżeli dług został handlowy, zmieniasz tylko wierzyciela w ramach rozrachunków z dostawcami, a pełnej dekretacji dla długu handlowego projekt standardu nie podaje. Dalsze zapisy z kontem 240 dotyczą wariantu z finansowaniem. Sposób dokumentowania tego zapisu ustalasz w polityce rachunkowości. Zawiadomienie o cesji rozstrzyga o tym, komu możesz skutecznie zapłacić, a to, czy dokument może być podstawą zapisu, zależy od jego treści, nie od nazwy.

Krok 3 to koszt faktora. Odsetki ujmujesz w kosztach finansowych, zapisem Wn 751 "Koszty finansowe", Ma 240. Prowizję za limit przyznany na kilka lat ujmujesz najpierw w rozliczeniach międzyokresowych kosztów i przenosisz do kosztów finansowych w czasie. Faktura faktora może być dowodem księgowym, jeśli spełnia wymogi art. 21 ust. 1 ustawy o rachunkowości.

Krok 4 to spłata zobowiązania wobec faktora. Księgujesz ją zapisem Wn 240, Ma 130 "Rachunek bieżący" w dniu spłaty, najpóźniej w terminie z umowy.

Projekt standardu pokazuje zapisy na liczbach. W jego przykładzie kierownik jednostki uznał, że dług zmienił charakter na finansowy. Termin spłaty wydłużono o 120 dni, finansujący żąda gwarancji bankowej, a za finansowanie płaci kupujący.

Koszt 120 dni faktoringu odwrotnego - przykład z projektu KSR

Założenia:

• kwota wyjściowa: 200 000 zł - zobowiązania wobec dostawców przekazane finansującemu w przykładzie projektu standardu
• 5 260 zł: odsetki 8% w skali roku za 120 dni od kwoty zobowiązania, zaokrąglone do pełnych złotych jak w projekcie
• 1 667 zł: prowizja 20 000 zł rozliczana liniowo przez 4 lata, za 120 dni liczone w projekcie jako 1/3 roku
• 20 000 zł: prowizja 2% od limitu 1 mln zł, płacona z góry

200 000 x 8% x 120 : 365 = 5 260 zł

20 000 : 4 : 3 = 1 667 zł

1 000 000 x 2% = 20 000 zł

Parametry 200 000 zł, limit 1 mln zł na 4 lata, prowizja 2% limitu i odsetki 8% w skali roku to dane przykładu z projektu standardu, nie stawki żadnego faktora. Wyniki zaokrąglone do pełnych złotych.

Koszt faktoringu odwrotnego - stawki i księgowanie faktury faktora z VAT

Jednej stawki rynkowej za faktoring odwrotny nie ma, a od konstrukcji ceny zależy zapis. Na przykład Finea za faktoring zakupowy pobiera jednorazowo od 3 do 4% wartości sfinansowanej faktury, a przy spóźnionej spłacie jej regulamin dolicza prowizję za opóźnienie. Inaczej liczy na przykład PragmaGO, która podaje prowizję od 1,5% miesięcznie, naliczaną z dołu, i opłatę wstępną od 0,5%, bez wskazania podstawy naliczania. Opłatę jednorazową księgujesz w kosztach finansowych okresu, którego dotyczy, a prowizję miesięczną w każdym miesiącu finansowania. Wiążą cię stawki z twojej umowy.

Jeżeli faktor wystawia fakturę z VAT, rozbijasz ją na kwotę netto w kosztach finansowych, VAT naliczony i kwotę brutto w rozrachunkach z faktorem. Przy pełnym prawie do odliczenia kosztem jest kwota netto. Jeśli prawa do odliczenia nie masz albo masz je w części, nieodliczony VAT powiększa koszt.

Podatkowo prowizja jest kosztem pośrednim, potrącanym w dniu ujęcia w księgach na podstawie faktury. Jeżeli dotyczy okresu dłuższego niż rok podatkowy i nie da się ustalić części przypadającej na dany rok, rozliczasz ją proporcjonalnie do długości tego okresu (art. 15 ust. 4d ustawy o CIT). Odsetki stają się kosztem podatkowym dopiero po faktycznej zapłacie, dlatego data księgowa i data podatkowa mogą się rozjechać.

Gdy faktor nie ma siedziby w Polsce, VAT od usługi faktoringowej rozliczasz sam i odliczysz go tylko w części związanej z działalnością opodatkowaną.

Jak ująć faktoring odwrotny w bilansie i rachunku przepływów pieniężnych?

Jeżeli po ocenie kierownika jednostki dług wobec faktora stał się finansowaniem, wykazujesz go w bilansie jako zobowiązanie finansowe, krótko- albo długoterminowe. Jeżeli zachował charakter handlowy, zostaje w zobowiązaniach z tytułu dostaw i usług, a zmienia się tylko wierzyciel. Na pytanie o charakter długu odpowiada ocena według trzech przesłanek z tabeli poniżej.

Odsetki wykazujesz w rachunku zysków i strat w pozycji H.I w wariancie porównawczym albo K.I w kalkulacyjnym.

Przy faktoringu odwrotnym projekt standardu klasyfikuje przepływy według charakteru długu. Spłatę długu, który pozostał handlowy, pokazujesz w działalności operacyjnej. Spłatę długu przeklasyfikowanego na finansowanie pokazujesz w działalności finansowej, jako wydatki z tytułu innych zobowiązań finansowych. Samo przeklasyfikowanie w bilansie nie jest przepływem pieniężnym.

Jednostka mikro i mała nie sporządzają rachunku przepływów (art. 45 ust. 3 ustawy o rachunkowości), chyba że ustawa każe traktować je jak jednostki duże, np. jako emitenta papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu.

Faktoring z regresem a odwrotny - czym różni się księgowanie?

Księgowanie zależy od kierunku finansowania, bo faktoring z regresem finansuje należności sprzedawcy, a faktoring odwrotny zobowiązania kupującego.

Przy faktoringu niepełnym (z regresem) za niewypłacalność dłużnika odpowiada faktorant, który przyjmuje tę odpowiedzialność w umowie faktoringu. Należność zostaje więc w aktywach do dnia zapłaty. W przykładzie z projektu standardu samo przekazanie należności do faktoringu nie wymaga zapisu. Wpływ od faktora księgujesz na Wn "Środki pieniężne", dyskonto na Wn "Rozliczenia międzyokresowe kosztów", a całą kwotę na Ma "Rozrachunki z finansującym".

W faktoringu odwrotnym klientem faktora jest kupujący, więc żadnej należności nie wyksięgowujesz. Zmienia się strona zobowiązania.

KPiR czy księgi rachunkowe - co zrobić przed pierwszym zapisem?

W KPiR zmiany wierzyciela nie księgujesz wcale. We wzorze księgi obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. koszt z faktury faktora wpisujesz jako pozostały wydatek w kolumnie 15, w dniu wystawienia faktury. Odsetki wpisujesz dopiero po zapłacie.

Zapisy z wcześniejszych sekcji dotyczą ksiąg rachunkowych. Spółka z o.o. prowadzi je zawsze, a przedsiębiorca będący osobą fizyczną dopiero od ustawowego progu przychodów. Jeśli prowadzisz księgi, przed pierwszym zapisem porównaj umowę z faktorem z trzema przesłankami z tabeli i zapisz wynik oceny w polityce rachunkowości.