Rodzaje faktoringu - czym się różnią i który wybrać?

Czym jest faktoring i kto w nim uczestniczy

Faktoring to usługa finansowa, w której faktor kupuje wierzytelność i płaci za nią, zanim zapłaci kontrahent. Wierzytelnością jest tu faktura z odroczonym terminem płatności za towar lub usługę. Wysokość zaliczki i podstawa jej naliczania zależą od oferty. Na przykład SMEO wypłaca do 100% wartości netto faktury, a Finea 90% wartości brutto. Resztę faktor rozlicza, gdy kontrahent spłaci należność.

Umowę faktoringu zawierają dwie strony, faktor i faktorant. Faktor to bank albo firma faktoringowa, która nabywa i finansuje wierzytelności. Faktorant to dostawca sprzedający fakturę, czyli twoja firma. Trzeci uczestnik to kontrahent, czyli dłużnik, odbiorca towaru lub usługi. Po cesji, czyli przeniesieniu wierzytelności na faktora, płaci on faktorowi zamiast dostawcy, ale samej umowy faktoringu nie podpisuje.

Podmioty faktoringu łączy jeden cel. Przedsiębiorca dostaje gotówkę od razu, zamiast czekać na przelew.

Rodzaje faktoringu w Polsce - kryteria podziału

Istota i rodzaje faktoringu są ze sobą związane, bo każdy wariant zmienia jeden element tego mechanizmu. Formy faktoringu w Polsce porządkują cztery główne kryteria:

• Według ryzyka niewypłacalności kontrahenta wyróżnia się faktoring pełny i niepełny, a pomiędzy nimi mieszany.
• Według powiadomienia kontrahenta o cesji wyróżnia się faktoring jawny i cichy, a w wariancie półotwartym kontrahent dowiaduje się o umowie dopiero z wezwania faktora do zapłaty.
• Kierunek finansowania odróżnia faktoring klasyczny od odwrotnego.
• Zasięg terytorialny dzieli faktoring na krajowy i międzynarodowy.

Charakterystyka faktoringu w twojej umowie to po jednym wariancie z każdego kryterium.

Faktoring pełny i niepełny - podział według ryzyka niewypłacalności

Faktoring pełny przenosi ryzyko niewypłacalności kontrahenta na faktora. Faktoring niepełny zostawia to ryzyko u faktoranta.

Ryzyko przechodzi na faktora w zakresie wyznaczonym umową, limitem przyznanym odbiorcy i warunkami polisy. Zakres ochrony ustala konkretna oferta, na przykład ING obejmuje należności ochroną do 90% w ramach własnej polisy albo 60-90% według polisy klienta. Gdy kontrahent nie zapłaci, zaliczka zostaje u ciebie w części objętej ochroną, a windykację prowadzi faktor. Za tę ochronę płacisz więcej i przechodzisz dokładniejszą weryfikację kontrahentów. Na przykład w BNP Paribas Faktoring pełny kosztuje 2,0-2,5% za 30 dni wobec 1,0-1,5% z regresem, przy obrocie 1-4 mln zł.

Ten sam podział według ryzyka spotkasz pod nazwą faktoring właściwy i niewłaściwy. Regres to prawo faktora do żądania zwrotu wypłaconej zaliczki, gdy kontrahent nie spłaci faktury w terminie. Terminu regresu nie myl z bezkosztową karencją, czyli okresem po terminie płatności, w którym faktor nie nalicza dodatkowych opłat. Opóźnienie kontrahenta nie uruchamia regresu od razu, bo najpierw biegnie karencja, potem opłaty za opóźnienie, a regres uruchamia termin z umowy. Faktorzy podają ten termin wyjątkowo. Na przykład Flexidea wyznacza go na 31. dzień po terminie płatności, a ING deklaruje, że zwróci się do ciebie o zapłatę 15 dni po terminie. Faktoring niepełny sprawdza się przy zaufanych kontrahentach i wymaga od ciebie stałego monitorowania ich płatności.

To domyślny produkt segmentu pozabankowego, ale nie całego rynku. Po II kwartale 2026 obroty faktoringu niepełnego u firm zrzeszonych w Polskim Związku Faktorów wyniosły 139 746 mln zł, a pełnego 135 577 mln zł. Pełny rósł przy tym szybciej, o 14% wobec 10% rok do roku.

Faktoring jawny i cichy - podział według jawności wobec kontrahenta

Faktoring jawny i cichy dzieli to, czy kontrahent dostaje powiadomienie o cesji. Cichy daje dyskrecję wobec kontrahenta, a cenę obu wariantów ustala oferta konkretnego faktora. Narzut za dyskrecję da się policzyć u NFG, który bierze od 2,49% za jawny i od 2,99% za cichy, oba za 30 dni. Różnicy nie wyliczysz na przykład u Finei, która za cichy podaje od 4 do 5% w skali miesiąca, a za jawny od 2 do 4% bez podania okresu.

W faktoringu jawnym faktor informuje kontrahenta o przejęciu wierzytelności i to na jego konto trafia przelew. Faktor pilnuje terminowości spłat i sam prowadzi windykację, gdy odbiorca faktury się spóźnia.

W faktoringu cichym kontrahent nie wie o cesji i wpłaca należność na dotychczasowe konto faktoranta, dlatego ta forma nazywa się też faktoringiem tajnym. Faktorant bez zwłoki przekazuje otrzymane środki faktorowi. Faktor nie monitoruje płatności, więc kontrolę nad spływem należności zatrzymujesz ty.

Faktoring półotwarty leży pośrodku. Kontrahent nie dostaje zawiadomienia i dowiaduje się o umowie dopiero wtedy, gdy faktor wezwie go do zapłaty. Żadna firma z rankingu nie ma takiego produktu.

Faktoring klasyczny i odwrotny - kierunek finansowania

Faktoring klasyczny finansuje należności, bo faktor wykupuje faktury, które wystawiasz kontrahentom, a faktoring odwrotny finansuje zobowiązania, bo faktor spłaca twoich dostawców za ciebie. W faktoringu klasycznym wystawiasz fakturę z odroczonym terminem płatności, a faktor wypłaca pieniądze od ręki, więc nie czekasz na przelew od kontrahenta.

W faktoringu odwrotnym faktor opłaca faktury twoich dostawców, a ty oddajesz mu pieniądze w późniejszym terminie, na przykład po 60 dniach. Finansuje więc twoje zobowiązania, dlatego ta forma nazywa się też faktoringiem zobowiązaniowym.

Cechy faktoringu odwrotnego wykraczają poza samo finansowanie:

• płacisz dostawcom gotówką od razu, więc możesz negocjować u nich rabaty,
• regularne przelewy w terminie budują twoją pozycję solidnego płatnika i poprawiają relacje z dostawcami,
• katalog dokumentów zależy od oferty, a nie od rodzaju. Na przykład Fakturatka przyjmuje poza fakturami VAT także proformy i potwierdzenia zamówień, a PKO Faktoring zastrzega, że faktoringiem odwrotnym nie sfinansujesz przedpłat ani faktur pro forma.

Formę wybierasz według strony transakcji, po której stoisz.

Faktoring krajowy i międzynarodowy - zasięg terytorialny

Faktoring krajowy to finansowanie faktur między firmami zarejestrowanymi i działającymi w Polsce. Zwykle rozliczasz się w złotych i wtedy ryzyka kursowego nie ma, ale krajowa faktura bywa wystawiona w euro. Na przykład ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur przyjmuje faktury w euro tylko od odbiorców krajowych.

Faktoring międzynarodowy obsługuje eksport i import. Ryzyko kursowe ogranicza tylko przy finansowaniu i rozliczeniu w walucie faktury. Listę obsługiwanych walut podaje mniejszość faktorów, na przykład SMEO finansuje faktury eksportowe w złotych i euro. Według kierunku przepływu towaru faktoring międzynarodowy dzieli się na dwa podtypy.

Faktoring eksportowy finansuje sprzedaż za granicę. Faktor wykupuje należności od zagranicznych odbiorców, a ty nie czekasz na przelew z innego kraju.

Produkt o nazwie faktoring importowy mają dwie spółki z grup bankowych, ale każda sprzedaje pod tą nazwą inną usługę. W usłudze BNP Paribas Faktoring faktor płaci za ciebie zagranicznemu dostawcy, a ty spłacasz go później, więc działa ona jak faktoring odwrotny. W usłudze Pekao Faktoring faktor poręcza zapłatę za polskiego importera wobec zagranicznego faktora z sieci FCI i samego importera nie finansuje. Wybór między pełnym a niepełnym dotyczy za granicą wyłącznie faktoringu eksportowego.

Pozostałe kryteria podziału faktoringu

Na osi ryzyka obok pełnego i niepełnego stoi jeszcze faktoring mieszany. Faktor przejmuje w nim ryzyko tylko części należności, do kwoty ustalonej w umowie albo dla wybranych kontrahentów, a za resztę odpowiadasz ty. Jako jedyny z 19 faktorów w rankingu swoją ofertę nazywa mieszaną BNP Paribas Faktoring.

Kolejna oś to instytucja i konstrukcja umowy. Faktoring bankowy prowadzi bank, pozabankowy wyspecjalizowana firma faktoringowa, ale sam ten podział nie przesądza ani ceny, ani poziomu wymagań; porównuj je na poziomie konkretnej oferty. Na przykład w faktoringu odwrotnym 24 miesięcy działalności wymagają i pozabankowa PragmaGO, i PKO Faktoring. Z kolei ING oraz NFG proszą o 6 miesięcy, a Monevia nie stawia wymogu stażu wcale. Na tej samej osi klasyfikacje wymieniają trzy nazwy:

• faktoring powierniczy,
• metafaktoring,
• faktoring zmodyfikowany.

Faktoring powierniczy funkcjonuje jako nazwa bez ustalonej definicji, a produktu pod żadną z tych trzech nazw nie sprzedaje żaden z 19 faktorów. Jedyny punkt zaczepienia to Faktoring in-house ING.

Osobna oś to zakres umowy. Faktoring globalny obejmuje całość sprzedaży do wskazanych kontrahentów albo całość sprzedaży w ogóle. Samej globalności nikt nie wycenia osobno, ale konstrukcja bywa droższa w skutkach, bo na przykład SMEO nalicza opłatę za niewykorzystany limit. Faktoring jednorazowy finansuje wybrane faktury doraźnie, bez stałej umowy. Osobnej stawki za jednorazowość nikt nie publikuje, ale o opłacalności przesądza prowizja minimalna, na przykład u Flexidei 100 zł netto, a u Finei 30 zł netto. Mikrofaktoring to z kolei faktoring dla mikrofirm i jednoosobowych działalności. Wyróżnia go dostępność, a nie konstrukcja.

Ostatnia oś to moment wypłaty. Domyślny wariant to opisany wyżej faktoring zaliczkowy. Drugim biegunem jest faktoring wymagalnościowy, którego wartością nie jest samo przyspieszenie płatności, tylko pewność jej daty i oddanie obsługi należności na zewnątrz. Z 19 faktorów ma go w ofercie ING Faktoring, w wariancie z regresem i bez regresu, a finansowanie w terminie płatności faktury deklaruje też AOW Faktoring. Umowa ustala, czy wypłata nastąpi bezzwłocznie po wystawieniu faktury, w terminie płatności, czy wcześniej na twój wniosek. Ceny faktoringu wymagalnościowego nie publikuje żaden faktor.