Faktoring a VAT - stawka 23%, odliczenie i biała lista

Faktoring a VAT - dlaczego usługa podlega stawce 23% i nie ma zwolnienia

Faktoring jest w VAT odpłatnym świadczeniem usług (artykuł 8 ustęp 1 ustawy o VAT) i obowiązuje go stawka podstawowa 23%. Faktoring to usługa opodatkowana jako jedno świadczenie, także gdy obok finansowania obejmuje obsługę należności, a w wariancie pełnym przejęcie ryzyka niewypłacalności. Dlatego 23% obowiązuje przy faktoringu właściwym (bez regresu), niewłaściwym (z regresem) i mieszanym, w banku i poza bankiem.

Artykuł 43 ustęp 1 pkt 37-41 zwalnia z VAT część usług finansowych, między innymi kredyty i pożyczki (pkt 38) oraz poręczenia i gwarancje (pkt 39). Ustęp 15 tego artykułu wyłącza jednak z tych zwolnień czynności ściągania długów, w tym faktoringu.

Kiedy 8%, a kiedy 23%? Przy faktoringu to pytanie ma jedną odpowiedź, zawsze 23%. Faktoring nie występuje w załączniku nr 3 do ustawy ani w innym katalogu stawek obniżonych, więc stosuje się artykuł 41 ustęp 1 w związku z artykułem 146ef.

Podstawa opodatkowania VAT - co wchodzi do wynagrodzenia faktora

Podstawa opodatkowania VAT w faktoringu to całe wynagrodzenie faktora, czyli wszystko, co otrzymał lub ma otrzymać z tytułu usługi, pomniejszone o kwotę podatku (artykuł 29a ustęp 1 ustawy o VAT). Ustęp 6 pkt 2 tego artykułu dolicza do niej koszty dodatkowe, w tym prowizje. Nazwa pozycji na fakturze nie ma znaczenia, liczy się to, czy pozycja jest ceną za usługi faktoringu. Jego konstrukcja zależy od cennika i bywa to jedna stawka, kilka opłat albo opłata od limitu.

Sam nominał faktury nie jest podstawą opodatkowania. Gdy faktor kupuje wierzytelność i zwalnia cię z ryzyka braku zapłaty, jego wypłata nie jest pożyczką (wyrok TSUE C-232/24).

Różnica między nominałem faktury a pierwszą wypłatą może zawierać pozycje spoza wynagrodzenia faktora, które zostają poza podstawą:

• zwrotny fundusz gwarancyjny, oddawany po spłacie kontrahenta,
• część wypłacana dopiero po spłacie kontrahenta,
• VAT z faktury, jeśli faktor liczy zaliczkę od kwoty netto, bo ten podatek rozliczasz sam.

Odsetki karne co do zasady nie podlegają VAT, bo pełnią funkcję odszkodowawczą i nie są zapłatą za świadczenie.

Obowiązek podatkowy i metoda kasowa w faktoringu

Obowiązek podatkowy w VAT to moment, od którego podatek należny wchodzi do rozliczenia. W faktoringu ustala się go osobno dla faktora i dla ciebie jako faktoranta, czyli firmy, która przekazuje faktorowi swoje faktury.

Obowiązek faktora powstaje z wykonaniem usługi, a przy rozliczeniu w okresach z upływem okresu. Zapłata otrzymana wcześniej rodzi obowiązek w otrzymanej części. Twoją własną sprzedaż rozliczasz na zasadach ogólnych. Wypłata od faktora niczego w niej nie zmienia, bo obowiązek powstał już z dostawą.

Metoda kasowa zmienia ten układ. Może z niej korzystać mały podatnik, którego sprzedaż z podatkiem nie przekroczyła w poprzednim roku równowartości 2 000 000 euro. W złotych limit wynosi 8 517 000 zł na 2026 r. i 8 754 000 zł na 2027 r. Obowiązek pojawia się tu z dniem otrzymania zapłaty.

Pieniądze od faktora są zapłatą, nawet w faktoringu niewłaściwym, w którym ryzyko zostaje przy tobie. Faktor zwykle wypłaca najpierw zaliczkę. Otrzymanie części zapłaty rodzi obowiązek podatkowy w tej części, a pozostałą część rozliczasz, gdy faktor ją dopłaci. Czy prowizję potrąconą przez faktora z wypłaty traktować jako otrzymaną zapłatę, przepisy i interpretacje nie mówią wprost - ustal to z księgowym na podstawie swojej umowy.

Przyjmijmy, że rozliczasz VAT kasowo i dostarczasz towar w czerwcu. Faktor płaci ci w lipcu, kontrahent faktorowi dopiero w sierpniu. Obowiązek w części wypłaconej przez faktora przypada na lipiec, bo wtedy wpłynęły pieniądze od faktora, a w pozostałej części na miesiąc, w którym faktor ją dopłaci.

Odliczenie VAT od faktoringu i skutki sprzedaży wierzytelności

Jako czynny podatnik VAT odliczasz VAT naliczony z faktury faktora, jeśli usługa służy twojej sprzedaży opodatkowanej (artykuł 86 ustęp 1 ustawy o VAT). Faktoring dla vatowca to więc zwykły koszt z prawem do odliczenia, a przy sprzedaży mieszanej stosujesz proporcję (artykuł 90 ustępy 1-3). Jeśli korzystasz ze zwolnienia z VAT, niczego nie odliczasz i VAT z faktury faktora powiększa twój koszt, przy fakturze na tę samą kwotę 12 300 zł do 317,71 zł zamiast 258,30 zł.

Prawo do odliczenia VAT powstaje w okresie powstania obowiązku podatkowego, ale nie wcześniej niż w okresie otrzymania faktury, i liczy się późniejsze z tych zdarzeń (artykuł 86 ustępy 10 i 10b pkt 1). Mały podatnik kasowy ma trzeci warunek, czyli zapłatę za usługę (ustęp 10e). Gdy faktor potrąca wynagrodzenie z wypłaty, moment tej zapłaty ustal z księgowym na podstawie umowy. Jeśli nie odliczysz VAT w pierwszym możliwym okresie, możesz to zrobić w jednym z trzech następnych okresów rozliczeniowych, a przy rozliczeniu kwartalnym w jednym z dwóch następnych (ustęp 11).

Warunek otrzymania faktury (art. 86 ust. 10b pkt 1) nadal obowiązuje, choć jego zgodność z dyrektywą bada TSUE (C-167/26 RX).

Faktor wystawia ci fakturę z 23% VAT od swojego wynagrodzenia. Na przykład ING podaje stawkę 2,1% za 30 dni finansowania, liczoną od kwoty faktury brutto, a rachunek niżej przeprowadza przez nią fakturę na 12 300 zł.

Faktura 12 300 zł brutto w faktoringu - który VAT rozliczasz, a który odliczasz

Założenia:

• kwota wyjściowa: 12 300 zł - faktura 10 000 zł netto powiększona o VAT 23%, finansowana przez 30 dni; kwota przyjęta do przykładu
• 2 300 zł: VAT należny z twojej faktury. Rozliczasz go ty jako sprzedawca, także po przekazaniu faktury faktorowi
• 258,30 zł: policzone jako 2,1% od podstawy - kwota faktury brutto za 30 dni
• 48,30 zł: część prowizji naliczona od VAT z twojej faktury, bo stawka działa na kwotę brutto. Mimo to cała prowizja jest wynagrodzeniem faktora i wchodzi do podstawy opodatkowania
• 59,41 zł: VAT 23% od całego wynagrodzenia faktora, wykazany na jego fakturze. Odliczasz go, jeśli usługa służy twojej sprzedaży opodatkowanej
• 317,71 zł: kwota brutto faktury faktora. Po odliczeniu 59,41 zł VAT twoim kosztem zostaje 258,30 zł

10 000 x 23% = 2 300 zł

12 300 zł x 2,1% = 258,30 zł

2 300 x 2,1 : 100 = 48,30 zł

258,30 x 23% = 59,41 zł

258,30 + 59,41 = 317,71 zł

ING podaje stawkę 2,1% za 30 dni finansowania, liczoną w kalkulatorze od kwoty faktury brutto, jako koszt przed doliczeniem VAT. Rachunek dotyczy kolejnej faktury, bo pierwszą ING deklaruje finansować bez opłaty.

Jeśli zagraniczny faktor nie ma w Polsce siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności, które uczestniczy w tej usłudze, VAT od jego wynagrodzenia rozliczasz sam jako import usług (artykuł 17 ustęp 1 pkt 4 lit. a i ustęp 1a). Miejscem świadczenia jest wtedy Polska (artykuł 28b ustęp 1). VAT należny i naliczony wykazujesz w tym samym okresie, bez czekania na fakturę, jeśli podatek należny ujmiesz w deklaracji, w której trzeba go rozliczyć (artykuł 86 ustęp 10b pkt 3). Odliczasz go tylko w części, w jakiej usługa służy sprzedaży opodatkowanej.

Ulga na złe długi, czyli korekta VAT od niezapłaconej faktury, zależy od rodzaju umowy. Przy faktoringu pełnym tracisz status wierzyciela, bo wierzytelność została zbyta, więc z ulgi co do zasady nie skorzystasz (artykuł 89a ustęp 1a). W faktoringu niepełnym status wierzyciela wraca po cesji zwrotnej, czyli przeniesieniu wierzytelności z powrotem na ciebie, a rozstrzyga o tym moment zapisany w umowie.

Biała lista podatników a faktoring jawny i cichy

Biała lista podatników VAT to wykaz prowadzony przez Szefa KAS, w którym każdy czynny podatnik VAT ma przypisane numery rachunków rozliczeniowych. Rachunek sprawdza się na dzień zlecenia przelewu.

Gdy transakcja między firmami przekracza 15 000 zł brutto, płaci się przez rachunek płatniczy (artykuł 19 Prawa przedsiębiorców). Jeśli dostawca jest czynnym podatnikiem VAT, a płacący zleci przelew na rachunek spoza wykazu, odpowiada solidarnie za VAT dostawcy z tej transakcji. Przy fakturze wystawionej przed 1 stycznia 2027 r. traci też koszt. Każdą z tych sankcji wyłącza zawiadomienie ZAW-NR złożone w ciągu 7 dni od zlecenia przelewu.

W faktoringu jawnym twój kontrahent płaci faktorowi i przed przelewem sprawdza rachunek wskazany do zapłaty. Zwykle jest to rachunek faktora z wykazu albo powiązany z nim rachunek wirtualny. Rachunki cesyjne banków i SKOK w wykazie nie figurują, ale według objaśnień MF z 20 grudnia 2019 r. są wyłączone z sankcji, jeśli kontrahent dostał informację o nich razem z numerem. Na fakturze w Krajowym Systemie e-Faktur (KSeF) faktora możesz wskazać w części Podmiot3 z rolą 1 (Faktor), a jego rachunek w polu RachunekBankowyFaktora, przy czym oba pola są dobrowolne.

W wariancie cichym kontrahent płaci jak dotąd na twój rachunek z wykazu, więc biała lista nie rodzi tu dodatkowego ryzyka. Zależnie od umowy faktor jest już wierzycielem (cesja niejawna), a ty rozliczasz się z nim z otrzymanych wpłat, albo finansuje fakturę bez przelewu wierzytelności. Ryzyko faktoringu cichego leży w umowie z kontrahentem, na przykład w zakazie cesji.

Fakturę objętą obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności (MPP) kontrahent płaci faktorowi w MPP, a taka zapłata wyłącza sankcje białej listy. Zaliczka, którą faktor wypłaca tobie, obowiązkowemu MPP nie podlega.

Zanim podpiszesz umowę, sprawdź w cenniku faktora, od jakiej kwoty liczy prowizję, bo podstawa naliczania zależy od konstrukcji cennika.

Opis VAT i podatku dochodowego ma charakter ogólny i nie zastępuje porady podatkowej.