Faktoring - co to jest, ile kosztuje i kto go oferuje?

Faktoring jako sposób na poprawę płynności finansowej firmy

Czym jest faktoring? To wykup należności z wystawionych faktur przez firmę faktoringową. Klasyczny faktoring finansuje twoje należności, dlatego bywa nazywany wierzytelnościowym.

Na czym polega faktoring? Na sprzedaży faktury przed terminem jej zapłaty. Zyskuje na tym płynność finansowa, bo faktura z terminem 30-90 dni zamraża pieniądze twojej firmy, a faktoring faktur je odmraża. Przepływy pieniężne stają się przewidywalne i firma nie wpada w zator płatniczy.

Faktoring kierowany jest do firm transportowych, handlowych, produkcyjnych, budowlanych i dystrybucyjnych, gdzie długie terminy płatności to norma; stamtąd typowe przykłady zastosowania faktoringu.

Czy faktoring się opłaca małej firmie? Opłaca się, gdy prowizja kosztuje mniej niż zator płatniczy, czyli spóźnione pensje i odsetki od zaległości.

Jak działa faktoring: uczestnicy transakcji i cesja wierzytelności

W faktoringu występują trzy podmioty, a umowę zawierają dwa. Faktor to bank albo firma faktoringowa, która wykupuje wierzytelności, czyli prawo do zapłaty z faktury. Faktorant to przedsiębiorca (czyli ty), który sprzedaje tę wierzytelność. Kontrahent to odbiorca faktury, formalnie dłużnik faktoringowy. W wariancie jawnym po zawiadomieniu o cesji płaci bezpośrednio faktorowi, a w cichym nadal płaci tobie.

Schemat faktoringu ma 4 kroki:

• faktorant wystawia fakturę i przekazuje ją faktorowi,
• faktor wypłaca zaliczkę, której wysokość zależy od oferty, na przykład ING deklaruje 100% po potrąceniu prowizji, Pekao i eFaktor do 90%, a SMEO do 100% wartości netto faktury, pomniejszonej o prowizję,
• kontrahent płaci pełną kwotę w terminie z faktury: w faktoringu jawnym faktorowi, w cichym tobie, a ty rozliczasz się z faktorem,
• faktor przekazuje faktorantowi resztę kwoty pomniejszoną o prowizję.

Tempo wypłaty to deklaracja dostawcy, a nie cecha usługi. Na przykład Monevia deklaruje gotówkę na koncie "już w ciągu kilkunastu minut", a PragmaGO w faktoringu odwrotnym podaje "do 48 godzin" na samą decyzję.

Standardowa oferta obejmuje faktury nieprzeterminowane i wystawione po wykonaniu usługi. Tak zapisują to na przykład SMEO, PKO Faktoring i mBank.

Podstawą prawną jest zwykle przelew wierzytelności z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego. Według tego przepisu wierzyciel może przenieść wierzytelność bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się to ustawie, umowie albo właściwości zobowiązania. Zgoda kontrahenta nie jest więc warunkiem ustawowym; gdy faktor jej żąda, to jego warunek handlowy. Przeszkodą bywa zakaz cesji w umowie albo w zleceniu spedycyjnym.

Taki zapis bywa jednak bezskuteczny. Gdy twoim dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a ty prowadzisz mikro-, małą albo średnią firmę, zakaz cesji traci moc, jeżeli zapłata nie nastąpiła w umówionym terminie (art. 9a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Warunki działają łącznie, a trzeci dotyczy daty, bo umowa musi być zawarta nie wcześniej niż 24 stycznia 2023 roku. Wobec dłużnika publicznego przepis nie działa.

Faktor pilnuje terminów i windykuje, gdy kontrahent zwleka, a twoja firma dostaje limit faktoringowy, czyli górną granicę wartości finansowanych faktur.

Rodzaje faktoringu: różnice w ryzyku i rozliczeniu z kontrahentem

Rodzaje faktoringu rozstrzygają trzy osie: kto ponosi ryzyko niewypłacalności kontrahenta, czy kontrahent wie o cesji i w którą stronę idzie finansowanie.

Faktoring pełny (bez regresu) przenosi na faktora ryzyko niewypłacalności kontrahenta w granicach umowy, zwykle do wysokości limitu ubezpieczenia i bez wierzytelności spornych albo takich, które nie powstały.

Faktoring niepełny (z regresem) działa odwrotnie. Regres to prawo faktora do żądania zwrotu pieniędzy, gdy kontrahent nie zapłaci. Ryzyko zostaje po twojej stronie, a prowizja jest niższa niż w wariancie pełnym.

W faktoringu jawnym kontrahent wie o przeniesieniu wierzytelności, więc ryzyko faktora maleje, a faktoring jawny jest u tego samego faktora tańszy od cichego. Faktoring cichy to cicha cesja, bo kontrahent nie wie o finansowaniu i płaci tobie, a ty rozliczasz się z faktorem. Relacje handlowe zostają nienaruszone, ale faktor traci kontrolę nad spłatą. Trzeci stan to faktoring półotwarty, w którym kontrahent dowiaduje się o cesji dopiero z wezwania do zapłaty. Żaden z 19 faktorów w rankingu nie ma produktu o tej nazwie.

W faktoringu odwrotnym faktor finansuje twoje zobowiązania wobec dostawców i ocenia kondycję faktoranta. Ponieważ finansuje zakupy, bywa nazywany faktoringiem zakupowym.

Ile kosztuje faktoring: prowizja i konstrukcje cenowe

Stawki faktoringu jawnego, które publikują fintechy z rankingu, mieszczą się między 1,8% a 3,6% kwoty faktury za 30 dni. Dolny brzeg to kalkulator Flexidei, która nie podaje, czy liczy od netto, czy od brutto. Górny brzeg to Finea: najwyżej 0,1333(3)% dziennie od zaliczki, która wynosi 90% kwoty brutto faktury, czyli 3,6% kwoty faktury za 30 dni.

Część banków publikuje stawki w produktach dla mikro- i małych firm, na przykład PKO Faktoring 0,068% dziennie, ING 2,1% za 30 dni, a Pekao od 0,8% miesięcznie od sfinansowanej faktury plus prowizja przygotowawcza od 0,8% kwoty limitu. Poza nimi siatkę stawek zależną od obrotu firmy i wariantu usługi publikuje BNP Paribas Faktoring, a pozostałe produkty bankowe są wyceniane indywidualnie.

Wspólnego cennika nie ma, więc porównanie zaczyna się od konstrukcji ceny:

• all-in u fintechów: jedna stawka od faktury z całym wynagrodzeniem faktora,
• opłata miesięczna od przyznanego limitu, niezależna od liczby faktur (na przykład abonament Pekao, od 0,9% miesięcznie),
• opłata od limitu plus prowizja od każdej sfinansowanej faktury (NFG),
• prowizja stała plus prowizja za każdy dzień finansowania, obie od faktur przekazanych do wykupu (AOW),
• bankowy all-in: prowizja przygotowawcza raz w roku od limitu plus prowizja od faktury (BNP Paribas).

Osobnej pozycji "odsetki" nie ma w tych cennikach, bo stawka jest już policzona za okres finansowania. Na przykład NFG publikuje "od 2,49% za 30 dni" i nie nazywa podstawy.

Faktoring odwrotny ma dwa modele wyceny. Model miesięczny stosuje na przykład PragmaGO, z prowizją od 1,5% miesięcznie płatną z dołu i opłatą wstępną od 0,5%, obie bez podanej podstawy. Spłatę możesz tam odroczyć do 90 dni. Model jednorazowy stosuje na przykład Finea, która pobiera jednorazowo 3-4% wartości sfinansowanej faktury, a fakturę z prowizją wystawia z chwilą spłaty zadłużenia. Na spłatę daje dodatkowe 30-60 dni.

Opóźnienie kontrahenta ma cenę. Na przykład Flexidea nalicza prowizję windykacyjną 10% kwoty objętej windykacją, a koszty kancelarii dolicza obok i mogą ją przewyższyć. Finea z kolei daje 7 dni karencji, czyli dni bez opłat po terminie płatności faktury. Potem nalicza prowizję 6% w skali miesiąca, a po 30. dniu 8%. Regulamin przewiduje też odsetki za opóźnienie 14% rocznie, ale nie mówi, czy biegną obok tej prowizji.

Przy fakturze na 49 200 zł brutto i stawce ING prowizja za 30 dni wynosi 1 033,20 zł netto, a VAT 237,64 zł podnosi ją do 1 270,84 zł.

Faktoring a kredyt bankowy: różnice i zastosowania

Faktoring sprawdza się, gdy potrzebujesz gotówki z faktur i nie masz majątku pod zabezpieczenie. Kredyt pasuje przy stałym zapotrzebowaniu na kapitał i zwiększa przy tym pasywa.

Bank ocenia zdolność kredytową wnioskodawcy, faktor przede wszystkim jego kontrahenta. Zabezpieczenie rzeczowe nie jest przy kredycie regułą. Na przykład PKO Bank Polski odstępuje od niego, gdy prowadzisz działalność od 18 miesięcy, a twoje kredyty w tym banku nie przekraczają 1 mln zł. Z kolei BNP Paribas Bank Polska ustala zabezpieczenia indywidualnie.

Cen obu produktów nie da się zestawić, bo bank podaje oprocentowanie jako formułę, czyli stawkę referencyjną powiększoną o marżę, której poziomu nie publikuje. Kredyt wycenia się w skali roku i od kwoty zadłużenia. W faktoringu prowizja bywa liczona za okres finansowania od wartości faktury, a część opłat od przyznanego limitu, więc podstawa zależy od konstrukcji cennika.

To, czy faktoring obciąży bilans, zależy od wariantu umowy. Należność znika z ksiąg dopiero wtedy, gdy tracisz nad nią kontrolę, co do zasady w faktoringu pełnym bez obowiązku odkupu. Umowa z regresem przewiduje zwrot, więc należność co do zasady zostaje w aktywach, a pieniądze od faktora są zobowiązaniem finansowym. O ujęciu przesądza treść umowy, nie jej nazwa. Tak liczy firma, która stosuje rozporządzenie o instrumentach finansowych. Mikro- i małe firmy go nie stosują albo mogą go nie stosować, a przy księdze przychodów i rozchodów bilansu nie ma w ogóle.

Podstawą finansowania jest sama wierzytelność, ale zależnie od umowy faktor może zażądać dodatkowych zabezpieczeń. Na przykład AOW wymaga weksla własnego i potwierdzenia odbioru zawiadomienia o cesji. Wymóg stażu stawia 9 z 19 faktorów w rankingu, a na przykład Monevia deklaruje, że nie stawia go wcale.

Faktoring dla spółek opiera się na tej samej umowie co faktoring dla firm każdej wielkości. O cenie decydują odbiorcy faktur i zapisy umowy, nie forma prawna ani miasto siedziby.

Wady faktoringu i ryzyka zapisane w umowie

Wady faktoringu są zapisane w umowie, nie w cenniku. Na przykład ING deklaruje, że zwróci się do ciebie o zapłatę 15 dni po terminie płatności, a Flexidea wyznacza regres na 31. dzień po terminie płatności. W wariancie z regresem oddajesz pieniądze ty, nie kontrahent.

Przy małych fakturach opłacalność zjada prowizja minimalna, na przykład u Flexidei 100 zł netto, a u Finei 30 zł netto za fakturę. Opłata od limitu biegnie też w miesiącu bez finansowania.

Kary umowne bywają wielokrotnością prowizji. Na przykład Flexidea zastrzega 25% wartości brutto sfinansowanej faktury, nie mniej niż 5 000 zł. Finea z kolei żąda 4 000 zł kary, gdy na jej wezwanie nie przedłożysz w 5 dni pisemnego zawiadomienia kontrahenta o przelewie, a kontrahent kwestionuje pełnomocnictwo albo nabycie wierzytelności. Przy cesji globalnej dochodzi obowiązek zgłaszania wszystkich wierzytelności. Gdy SMEO potwierdzi, że jakiejś wierzytelności nie zgłosiłeś, ale nie zna jej kwoty, albo gdy odmówisz przesłania zestawienia faktur, może obciążyć cię karą 15% aktualnej kwoty twojego limitu. Ochrona w faktoringu pełnym ma cenę i luki. Na przykład u Finei ubezpieczenie transakcji kosztuje 4% wartości faktury, a jej cennik nie podaje, za jaki okres. Regulamin finansowania faktur Finei wymienia dwanaście sytuacji, w których wierzytelność traci status ubezpieczonej.

Przy jednym odbiorcy o słabej kondycji faktor limitu nie przyzna albo wyceni najdrożej. Gdy faktury są drobne i płacone terminowo, koszt przewyższy korzyść.