Faktoring a zajęcie komornicze - czy komornik zajmie fakturę?

Związek faktoringu z zajęciem komorniczym wierzytelności

Zajęcie komornicze wierzytelności to czynność egzekucyjna, w której komornik zakazuje twojej firmie odbierania zapłaty. Twój kontrahent dostaje wezwanie, by należność z faktury przekazał organowi egzekucyjnemu zamiast tobie. Zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia tego wezwania kontrahentowi (art. 900 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, dalej k.p.c.).

Umowa faktoringu i zajęcie komornicze mogą dotyczyć tej samej wierzytelności. Umowa przelewu (cesji) wierzytelności przenosi fakturę faktoranta, czyli twojej firmy, na firmę faktoringową. Faktor staje się nabywcą wierzytelności i wypłaca ci za nią zaliczkę. Komornik zajmuje co do zasady wyłącznie wierzytelność istniejącą i należącą do ciebie. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 18 kwietnia 2013 r. (II CSK 557/12). Zajęcie faktury sprzedanej faktorowi przed doręczeniem wezwania nie wywołuje więc skutków prawnych. Przelew dokonany po zajęciu jest z kolei bezskuteczny wobec wierzyciela egzekwującego.

Zajęcie ma też skutek handlowy. Na przykład regulaminy Flexidei i mBanku wymagają faktury wolnej od zajęć. Inny przykład to cennik Nest Faktorii z osobną opłatą za obsługę zajęcia klienta.

Daty cesji i zajęcia decydują o losie wierzytelności z faktury

Zestawiasz trzy daty: zajęcia, cesji i zawiadomienia o cesji. Liczy się data umowy przelewu z faktorem, bo wierzytelność przechodzi z chwilą porozumienia stron (uchwała SN III CZP 110/13). Zgody kontrahenta nie potrzeba, chyba że umowa z nim zakazuje cesji. Po stronie zajęcia liczy się doręczenie zajęcia kontrahentowi, nawet jeśli ty dostaniesz pismo od komornika później. Na przykład przekazujesz faktorowi fakturę w poniedziałek, a kontrahent dostaje wezwanie komornika w środę. Faktura należy do faktora i komornik jej skutecznie nie zajął. Gdyby wezwanie dotarło do kontrahenta tydzień wcześniej, przelew z poniedziałku nie działałby wobec wierzyciela egzekwującego.

Zawiadomienie działa osobno. W faktoringu cichym kontrahent nie wie o cesji. Jeśli taki kontrahent zapłacił komornikowi, nie musi płacić drugi raz faktorowi (art. 512 k.c.). Ochrona nie obejmuje kontrahenta, który wiedział o przelewie. Ryzyko tego scenariusza ponosi głównie faktor.

Wierzytelność przyszła budzi spór. Umowa ramowa obejmuje faktury jeszcze niewystawione, a orzecznictwo nie jest jednolite w kwestii, czy faktor wygrywa z zajęciem dokonanym przed wystawieniem faktury. W sprawie V CSK 379/15 Sąd Najwyższy przyjął skutek od zawarcia umowy. W III CZP 110/13 wskazał, że taka wierzytelność może przypaść cesjonariuszowi dopiero z chwilą powstania.

Urząd skarbowy i ZUS sięgają dalej. Zajęcie z art. 89 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) obejmuje nawet faktury za dostawy, roboty i usługi wystawione temu kontrahentowi po zajęciu. Przelew, którego skutek nastąpił po zajęciu, nie wstrzymuje wtedy egzekucji (art. 37c § 2 u.p.e.a.).

Zajęcie twoich pieniędzy u faktora i na rachunku

Zajęcie twojej należności od kontrahenta i zajęcie twojej należności od faktora dotyczą dwóch różnych wierzytelności. Przy tej drugiej organ egzekucyjny zajmuje pieniądze, które firma faktoringowa jest ci winna, na przykład resztę ceny albo rozliczenie końcowe. Zajęcie zabezpieczające takiej należności zastosował organ egzekucji administracyjnej w sprawie rozpoznanej przez WSA w Łodzi (III SA/Łd 597/17). Zajętej faktury nie możesz już przekazać faktorowi, bo od zajęcia nie wolno ci nią rozporządzać (art. 896 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Zajęty rachunek działa szerzej. Obejmuje też wpłaty, które wpłynęły po zajęciu, do wysokości długu z kosztami egzekucyjnymi (art. 889 § 1 pkt 1 i art. 890 § 1 k.p.c.). W faktoringu cichym kontrahent płaci na twoje konto. Zajęcie tego rachunku obejmuje więc nawet pieniądze, które miałeś dopiero przekazać faktorowi, bo przepisy egzekucyjne ich nie wyłączają.

Skutki zajęcia dla faktora - zaliczka i zwolnienie od egzekucji

Po doręczeniu wezwania kontrahent nie płaci już tobie, tylko komornikowi albo na rachunek depozytowy Ministra Finansów (art. 896 § 1 pkt 2 k.p.c.). Gdy faktor i wierzyciel egzekwujący spierają się, komu należy się zapłata, kontrahent może złożyć pieniądze do depozytu sądowego (art. 467 pkt 3 k.c.). Faktor, który wypłacił zaliczkę, czeka wtedy na rozstrzygnięcie, czyja była faktura.

Gdy komornik zajmie fakturę, która należy już do faktora, faktor może wnieść powództwo o zwolnienie od egzekucji przeciw wierzycielowi egzekwującemu. Ma na to miesiąc od dnia, w którym dowiedział się o zajęciu (art. 841 § 3 k.p.c.). Ciebie pozywa dodatkowo tylko wtedy, gdy zaprzeczasz jego prawu (art. 841 § 2 k.p.c.). Faktor musi wykazać, że faktura przeszła na niego przed doręczeniem zajęcia kontrahentowi. Przelew nie wymaga daty pewnej. Datę przelewu można jednak potwierdzić na przykład kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu albo wzmianką notariusza. Dokument ma wtedy datę pewną, co ułatwia wykazanie, że faktura trafiła do faktora przed zajęciem.

Przy zajęciu przez urząd skarbowy albo ZUS faktor najpierw żąda od organu wyłączenia faktury spod egzekucji, w 14 dni od dnia, w którym dowiedział się o zajęciu (art. 38 § 1 u.p.e.a.). Gdy organ odmówi postanowieniem, faktor ma 14 dni od jego doręczenia na powództwo z art. 842 k.p.c.

Gdy to ty dostaniesz zawiadomienie o zajęciu, ustal, które faktury od tego kontrahenta sprzedałeś faktorowi przed doręczeniem zajęcia kontrahentowi. Kontrahent ma tydzień na oświadczenie dla komornika, między innymi czy ktoś inny rości sobie prawa do tej należności (art. 896 § 2 k.p.c.). Faktur objętych zajęciem nie zgłaszaj do finansowania, bo w regulaminach faktorów to ty oświadczasz, że faktura nie jest zajęta.

Czy faktoring jest widoczny w BIK?

Czy faktoring jest widoczny w BIK, zależy od faktora. Jedni sprawdzają firmę w BIK za twoją zgodą, a część deklaruje, że finansowania w BIK nie ujawnia. Na przykład SMEO podaje, że faktoring nie obciąża zdolności kredytowej, ale informację o nim raportuje do BIK Przedsiębiorcy. Samo zajęcie komornicze trafia do ciebie i do kontrahenta, a komornika nie ma wśród instytucji, które zasilają BIK.

Zabezpieczenie faktoringu przed zajęciem komorniczym

Przed podpisaniem sprawdź, co umowa z faktorem mówi o:

• momencie przejścia faktury na faktora,
• obowiązku informowania go o egzekucji,
• rachunku, na który płaci kontrahent,
• sposobie potwierdzania daty przelewu, na przykład kwalifikowanym znacznikiem czasu.

W faktoringu jawnym kontrahent zna przelew. Zawiadomienie o cesji z potwierdzeniem doręczenia ogranicza błędne wpłaty. Zgłoszenie zajętej faktury, a u części faktorów samo postępowanie egzekucyjne przeciw tobie, bywa podstawą wypowiedzenia umowy.

Osobne konto nie chroni wpłat przed zajęciem, bo komornik zajmuje rachunki bez wskazania numeru, także te otwarte po zajęciu. Wpłaty chroni to, że kontrahent płaci prosto na rachunek faktora, tak jak w faktoringu jawnym.

Sprzedaż faktur po to, by nie dostał ich wierzyciel, może on podważyć skargą pauliańską (art. 527 k.c.), a zbycie należności zajętych lub zagrożonych zajęciem, by udaremnić egzekucję, to przestępstwo (art. 300 § 2 k.k.).

Przy zajęciu, które już trwa, liczą się dni, więc z umową faktoringu, zawiadomieniem o cesji i pismem komornika warto od razu iść do prawnika.