Faktoring wierzytelności - czym jest i czy to cesja?

Czym jest wierzytelność w faktoringu?

Sprzedajesz firmie towar za 12 300 zł z terminem płatności 30 dni i wystawiasz fakturę. Z tej sprzedaży masz wierzytelność, czyli prawo żądania od kontrahenta zapłaty tej kwoty. Kodeks cywilny opisuje to w art. 353 § 1: "Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić". Ty jesteś wierzycielem, a kontrahent dłużnikiem.

Faktoring to umowa, w której przenosisz to prawo na faktora i dostajesz pieniądze przed terminem. W tej relacji wierzytelność jest przedmiotem, a faktoring umową, która ją przenosi i finansuje. W tej umowie jesteś faktorantem.

Tak rozumiany faktoring wierzytelności to faktoring klasyczny. Finansuje twoje faktury sprzedażowe. Faktoring odwrotny działa w drugą stronę, bo finansuje faktury zakupowe, a pieniądze dostaje twój dostawca.

Kodeks cywilny nie reguluje faktoringu jako osobnego typu umowy. Osobnej ustawy o faktoringu też nie ma. Sąd Najwyższy nazywa go umową nienazwaną, która "łączy w sobie elementy cesji wierzytelności, dyskonta wierzytelności, umowy sprzedaży i umów o świadczenie usług". Do faktoringu stosuje się więc przepisy kodeksu o przelewie wierzytelności.

Czy faktoring to cesja wierzytelności?

Faktoring zwykle korzysta z cesji i sięga dalej, bo dokłada do niej finansowanie, cenę i usługi faktora. Cesja, w kodeksie cywilnym nazwana przelewem, zmienia wierzyciela. Twój kontrahent jest winien tyle samo, ale komu innemu. Podstawą jest art. 509 § 1 k.c.: "Wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania." Paragraf 2 dodaje: "Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki."

Faktoring nie zawsze opiera się na cesji. W faktoringu cichym kontrahent nie jest informowany o finansowaniu. W części ofert tego wariantu faktor finansuje fakturę bez przelewu wierzytelności, na przykład z pełnomocnictwem do twojego rachunku i zabezpieczeniem rzeczowym.

Rodzaj faktoringu zależy od tego, czy umowa przewiduje regres. W niepełnym, czyli z regresem, ryzyko niewypłacalności kontrahenta zostaje przy tobie. Jeśli kontrahent nie zapłaci, faktor zażąda zwrotu finansowania. W pełnym, czyli bez regresu, ryzyko bierze na siebie faktor w granicach umowy.

Czy kontrahent musi się zgodzić na faktoring?

Na faktoring nie musisz pytać kontrahenta o zgodę. Przeszkodą bywa dopiero zakaz cesji w twojej umowie z nim. Gdy umowa z kontrahentem zakazuje cesji, faktor przejmie fakturę przelewem dopiero po zgodzie kontrahenta, która ten zakaz uchyla. Bez zakazu cesji zgody nie potrzeba. Jeżeli faktor jej mimo to żąda, to jego warunek handlowy. Finansowanie bez przelewu, na przykład w części ofert wariantu cichego, to inna umowa, a skutki wobec kontrahenta zależą od tego, co zapisano w umowie z nim.

Na przykład mBank w faktoringu dla jednoosobowej działalności gospodarczej może nabyć wierzytelność objętą umownym zakazem cesji po przedstawieniu pisemnej zgody kontrahenta. Zanim złożysz wniosek, sprawdź w umowie z odbiorcą zapis o cesji.

Czy kontrahent dowie się o cesji?

W faktoringu jawnym tak, bo dostaje zawiadomienie o cesji i płaci faktorowi. W faktoringu cichym zawiadomienia nie dostaje. Cesja jest ważna także wtedy, gdy kontrahent o niej nie wie. Art. 512 k.c. mówi: "Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie."

Dopóki kontrahent nie dostanie zawiadomienia i nie wie o cesji z innego źródła, może zapłacić tobie. Taka zapłata zwalnia go z długu też wobec faktora. Po zawiadomieniu płaci faktorowi.

Jakie wierzytelności przyjmie faktor?

Faktor przyjmie wierzytelność tylko wtedy, gdy spełnia warunki umowy. Na przykład SMEO wymaga między innymi wierzytelności, która jest:

• istniejąca albo przyszła, jeśli SMEO ją zaakceptuje, i przysługuje w całości tobie,
• niewymagalna, czyli jej termin płatności jeszcze nie minął,
• nieprzedawniona i nieobciążona prawami osób trzecich,
• niesporna co do istnienia i wysokości,
• pieniężna i taka, której zbywalność nie została wyłączona lub ograniczona, czyli bez zakazu cesji.

Umowa faktoringu może też obejmować faktury, które dopiero wystawisz. Sąd Najwyższy uznaje taki przelew za dopuszczalny, choć różnie ocenia moment, w którym przyszła faktura przechodzi na faktora.

Przeszkodą bywa też zajęcie egzekucyjne. Po zajęciu nie przekażesz faktorowi takiej faktury. Przelew nie odniesie skutku wobec wierzyciela, który prowadzi egzekucję.

Czy faktoring obejmuje wierzytelności przeterminowane?

W faktoringu twoich faktur sprzedażowych - nie. Faktor finansuje fakturę przed terminem płatności, a należność po terminie odzyskuje windykacja. Kupno przeterminowanych długów to obrót wierzytelnościami w windykacji, nie usługa faktoringu. Inaczej wygląda to w faktoringu odwrotnym. Na przykład Finea może zgodzić się na wykup wierzytelności dostawcy po terminie płatności. Odsetki za opóźnienie obciążają wtedy ciebie.

Na przykład ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur wyklucza fakturę, "której termin płatności minął lub została zapłacona" przez kontrahenta.

Jak faktor wycenia wierzytelność?

Faktor kupuje wierzytelność za cenę, którą określa umowa, a część tej ceny albo całość wypłaca ci przed terminem jako zaliczkę. Za finansowanie pobiera opłatę. Stawki z kart produktów to deklaracje faktorów, a wiąże cię umowa.

Faktor ocenia przede wszystkim kontrahenta, bo to on ma zapłacić, ale sprawdza też ciebie. Na przykład AOW ustala limit, czyli maksymalną kwotę finansowania, osobno dla każdego odbiorcy. Patrzy na dane odbiorcy, średni miesięczny obrót z nim i terminy płatności, które mu dajesz.

Na przykład ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur kupuje wierzytelność za cenę równą całej kwocie faktury. Wypłaca zaliczkę do 100% tej ceny i pobiera 2,1% za 30 dni od kwoty faktury brutto, plus VAT. Zaliczka bywa niższa niż cena, na przykład Finea w faktoringu jawnym kupuje fakturę za jej pełną wartość brutto, ale wypłaca zaliczkę 90% tej kwoty. Prowizję pobiera do 0,1333(3)% dziennie od zaliczki, co w naszym przeliczeniu daje do 3,6% kwoty brutto faktury za 30 dni, plus VAT.

Ile dostaniesz za fakturę na 12 300 zł w ING Finansowanie Faktur?

Założenia:

• faktura na 12 300 zł brutto, finansowana w całości przez 30 dni
• stawka 0,07% dziennie liczona od kwoty faktury brutto, do opłaty dochodzi VAT 23%
• bez promocji pierwszej faktury

• Cena wierzytelności i zaliczka: 12 300 zł × 100% = 12 300 zł
• Opłata netto: 12 300 zł × 0,07% × 30 = 258,30 zł
• Opłata z VAT: 258,30 zł × 1,23 = 317,71 zł
• Na twój rachunek po potrąceniu opłaty: 12 300 zł − 317,71 zł = 11 982,29 zł

Kontrahent płaci 12 300 zł faktorowi w terminie. Jeśli spóźni się więcej niż 15 dni, faktor zwraca się o te pieniądze do ciebie, bo ta usługa to faktoring z regresem. Ostateczny koszt usługi faktor pokazuje przy zleceniu faktury.

Czy faktoring wierzytelności widać w BIK?

Czy faktoring widać w BIK, czyli Biurze Informacji Kredytowej, zależy od faktora. Na przykład SMEO raportuje go do BIK Przedsiębiorcy. Jeśli planujesz kredyt, zapytaj faktora przed podpisaniem umowy, czy przekazuje dane do BIK.