Umowa faktoringu - co zawiera i jak ją zawrzeć

Czym jest umowa faktoringu?

Umowa faktoringu zobowiązuje faktora do wykupu twoich nieprzeterminowanych wierzytelności wobec kontrahentów i do usług dodatkowych. Wierzytelność to twoje prawo do zapłaty za fakturę, a cesja wierzytelności to przeniesienie tego prawa na faktora.

Kodeks cywilny nie reguluje jej wprost, a Sąd Najwyższy kwalifikuje ją jako umowę nienazwaną o mieszanym charakterze (I CSK 56/12, V CKN 218/01). Stosuje się do niej przepisy o przelewie wierzytelności, art. 509 i następne.

Przedmiotem finansowania są niewymagalne wierzytelności udokumentowane fakturą, a w faktoringu odwrotnym zobowiązania wobec dostawców.

Hurtownia sprzedaje towar sieci sklepów z odroczonym terminem płatności, przekazuje fakturę faktorowi i od razu dostaje zaliczkę, a resztę po zapłacie przez sieć.

Strony umowy faktoringu - faktor i faktorant

Dwie strony umowy faktoringu to faktor i faktorant. Faktor to firma faktoringowa lub inna instytucja finansowa, w tym bank. Wykupuje wierzytelności, wypłaca środki, zajmuje się rozliczeniami i administracją. Gdy kontrahent nie zapłaci, faktor windykuje, a to bywa płatne osobno. Faktorant sprzedaje wierzytelności i ponosi opłaty z umowy.

Trzecim podmiotem jest dłużnik, czyli kontrahent faktoranta, który zwykle nie podpisuje umowy.

Rodzaje faktoringu w umowie faktoringowej

Regres to prawo faktora do żądania zwrotu wypłaconych środków. Faktoring pełny (bez regresu) przenosi ryzyko niewypłacalności odbiorcy na faktora, ale tylko w granicach określonych w umowie. Regulamin jednego z faktorów wymienia dwanaście zdarzeń, po których zwracasz pieniądze. "Bez regresu" jest nazwą wariantu, nie gwarancją. W faktoringu niepełnym faktor oddaje wierzytelność, a ty zwracasz zaliczkę. Faktoring mieszany łączy pełny z niepełnym.

Druga oś to informowanie kontrahenta. W faktoringu jawnym kontrahent dostaje zawiadomienie o cesji i płaci bezpośrednio faktorowi. W cichym nie wie o sprzedaży faktur i nadal płaci tobie, a ty przekazujesz środki faktorowi. Po faktoring cichy sięgasz wtedy, gdy nie chcesz ujawniać finansowania.

Co powinna zawierać umowa faktoringu?

Kodeks cywilny nie wylicza elementów ani treści umowy faktoringu, więc kompletność sprawdzasz sam. Klauzule poniżej występują w umowach i regulaminach faktorów pod różnymi nazwami, a przy każdej sprawdzasz co innego:

• Strony i przedmiot. Umowa wskazuje rodzaj faktoringu i kontrahentów objętych cesją. Sprawdź, czy zgłaszasz wybrane faktury, czy wszystkie. Na przykład w SMEO przy cesji globalnej niezgłoszona faktura może cię kosztować prowizję, a w dwóch sytuacjach także karę umowną.
• Limit i zaliczka. Sprawdź limit globalny, limit na jednego kontrahenta, wysokość zaliczki, walutę i terminy rozliczeń oraz to, czy umowa wymaga minimalnego obrotu.
• Wynagrodzenie faktora. Każda opłata powinna mieć stawkę, podstawę naliczania i okres. Jeśli obok prowizji stoją odsetki, sprawdź, od jakiej stopy bazowej i z jaką marżą są liczone.
• Regres albo przejęcie ryzyka. Obowiązek zwrotu finansowania, gdy kontrahent nie zapłaci, wynika z tej klauzuli, a nie z ustawy. W wariancie bez regresu sprawdź, do jakiej kwoty sięga ochrona i po jakich zdarzeniach znika.
• Termin zwrotu zaliczki. Sprawdź, ile dni po terminie płatności faktor może żądać zwrotu zaliczki. To inny termin niż karencja, po której zaczynają się tylko opłaty za opóźnienie.
• Cesja i zawiadomienie kontrahenta. Sprawdź, kto i kiedy zawiadamia kontrahenta o przelewie. Dopóki kontrahent o nim nie wie, jego zapłata do ciebie zwalnia go wobec faktora (art. 512), a ty przekazujesz te pieniądze faktorowi.
• Obowiązki informacyjne. Sprawdź, o czym i w jakim terminie informujesz faktora, na przykład o sporze z kontrahentem. Część faktorów może też zażądać zaświadczeń z ZUS i urzędu skarbowego.
• Zabezpieczenia. Sprawdź, czy faktor żąda weksla in blanco albo poręczenia i czy zawsze, czy tylko na żądanie albo powyżej określonego limitu.
• Czas trwania i wypowiedzenie. Sprawdź okres wypowiedzenia i prowizję za wcześniejsze wyjście z umowy.
• Kary umowne i opłaty windykacyjne. Sprawdź, za co faktor może obciążyć cię karą i czy jej kwota jest stała. Na przykład regulamin Finei pozwala obciążyć cię karą 4 000 zł, gdy kontrahent zakwestionuje nabycie wierzytelności, a ty w 5 dni od wezwania nie przedłożysz pisemnego zawiadomienia o przelewie.

Ta lista nie zastępuje porady prawnej, więc projekt umowy przeczytaj przed podpisem z księgowym albo prawnikiem.

Przelew nie wymaga zgody kontrahenta (art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego), ale umowa każe ci zwykle oświadczyć, że twoje faktury nie są objęte zakazem cesji. Sam zakaz nie zamyka drogi. Gdy twoim odbiorcą jest duży przedsiębiorca, a ty prowadzisz firmę mikro, małą albo średnią, zastrzeżenie wyłączające przelew staje się bezskuteczne, jeśli odbiorca nie zapłaci w terminie. Tak stanowi art. 9a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom, dla umów zawartych od 24 stycznia 2023 r. i poza dłużnikami publicznymi. Zakaz wiąże faktora też tylko wtedy, gdy wzmianka o nim stoi w dokumencie stwierdzającym wierzytelność albo gdy faktor o nim wiedział (art. 514). Część faktorów finansuje takie faktury w wariancie cichym. Ryzyko zostaje po twojej stronie, bo naruszenie zakazu może rodzić skutki przewidziane w umowie z odbiorcą, na przykład karę umowną, jeśli ją zastrzeżono.

Wypowiedzenie ma w umowie własny punkt, który ustala, kiedy i za jaką opłatą możesz z niej wyjść. Art. 365(1) Kodeksu cywilnego daje prawo wypowiedzenia umowy bezterminowej obu stronom, ale terminy umowne mają pierwszeństwo. Jeśli zastanawiasz się, jak zrezygnować z faktoringu, czytaj ten punkt najuważniej. Spotkasz na przykład umowę bezterminową z miesięcznym wypowiedzeniem. Prowizja minimalna za wcześniejsze wyjście wiąże także w umowie bezterminowej. U jednego z faktorów to 0,6% limitu za każdy miesiąc pozostały do końca bieżącego okresu 12-miesięcznego.

Odpowiadasz wobec faktora za to, że wierzytelność ci przysługuje; za wypłacalność kontrahenta tylko o tyle, o ile przyjmiesz to na siebie w umowie (art. 516 Kodeksu cywilnego), i to właśnie robi klauzula regresu. Kontrahent zachowuje wobec faktora zarzuty, które miał wobec ciebie (art. 513), więc umowa nakłada obowiązek informowania o sporach.

Koszty i wynagrodzenie faktora

Wynagrodzenie faktora ma w umowie tyle pozycji, ile faktor ich nazwał. Podstawową pozycją bywa jedna prowizja za finansowanie liczona od sfinansowanej faktury, jak na przykład w produkcie PKO Faktoring dla mikrofirm. Umowa może jednak stawiać obok niej opłatę od limitu i opłatę po karencji; tabela niżej pokazuje obie konstrukcje.

Zaliczka to część wartości faktury wypłacana od razu. Resztę dostajesz po zapłacie faktury, pomniejszoną o wynagrodzenie faktora. Karencja z tabeli to darmowy okres po terminie płatności, zanim ruszą opłaty za opóźnienie.

Ile kosztuje 30 dni finansowania faktury na 20 000 zł brutto

Założenia:

• kwota wyjściowa: 20 000 zł - wartość brutto faktury, finansowanie przez 30 dni
• 14 zł: policzone jako 0,07% od podstawy - wartość brutto faktury, za każdy dzień finansowania
• 420 zł: kwota netto, czyli prowizja dzienna pomnożona przez 30 dni finansowania

20 000 zł x 0,07% = 14 zł

14 zł x 30 dni = 420 zł

Stawka ING jest ceną netto, więc do prowizji dolicza się 23% VAT; kalkulator liczy ją od kwoty brutto faktury.

Podstawa prawna umowy faktoringu

Kodeks cywilny nie stawia umowie faktoringu wymogu formy. Jest za to art. 511, według którego przelew wierzytelności stwierdzonej pismem też powinien być pismem stwierdzony, a faktura jest pismem. Umowy zawiera się w panelu faktora, ale przepisy nie rozstrzygają, czy kliknięcie wypełnia ten wymóg. W razie wątpliwości poproś o wersję podpisaną.

Kodeks cywilny nie przewiduje ani definicji, ani wzoru umowy faktoringu; każdy z porównywanych faktorów pracuje na własnym dokumencie. Gotowy wzór umowy faktoringu albo przykład z sieci to najwyżej punkt wyjścia, a zapisy do sprawdzenia przed podpisem zbiera lista klauzul wyżej.