Istota faktoringu - na czym polega i jakie funkcje pełni?

Na czym polega istota faktoringu?

W faktoringu sfinansujesz na przykład fakturę za towar sprzedany innej firmie, wystawioną na 8 610 zł z terminem płatności 30 dni. Zamiast czekać miesiąc, przekazujesz ją faktorowi.

W faktoringu biorą udział trzy strony. Ty jesteś faktorantem, czyli zwykle sprzedajesz należność. Faktor jest jej nabywcą i finansuje cię przed terminem. Twój kontrahent jest dłużnikiem, który płaci fakturę.

Główny Urząd Statystyczny definiuje faktoring jako „rodzaj działalności finansowej polegającej na wykupie nieprzeterminowanych wierzytelności przedsiębiorstw, należnych im od odbiorców z tytułu dostaw towarów lub usług, połączony z finansowaniem klientów oraz świadczeniem na ich rzecz dodatkowych usług”. Wierzytelność to twoje prawo do zapłaty z faktury. Faktoring faktur sprzedażowych finansuje tę należność przed terminem zapłaty.

Na tej konstrukcji opiera się duży rynek. Według GUS 48 badanych podmiotów, w tym 8 banków, wykupiło w 2025 r. 29,7 mln faktur o wartości 581,8 mld zł. Skorzystało z nich 31,7 tys. klientów.

Narzędziem jest zwykle cesja, w kodeksie cywilnym nazwana przelewem. Istnieją też konstrukcje bez przelewu. Na przykład INDOS w faktoringu cichym, o którym kontrahent nie wie, deklaruje, że „nie dochodzi do przelewu praw do wierzytelności”. W faktoringu jawnym kontrahent wie o cesji i płaci faktorowi. W cichym płaci tobie, jak dotąd.

Ile dostaniesz z faktury na 8 610 zł?

Parametry ofert w tym tekście to deklaracje faktorów z ich stron i kalkulatorów. Twoja umowa może mówić co innego. Przykład liczy formuła kalkulatora ING Finansowanie Faktur, usługi ING Faktoring.

Założenia:

• faktura na 8 610 zł brutto, finansowana przez 30 dni
• wypłata do 100% kwoty faktury, opłata 2,1% kwoty faktury brutto za 30 dni i 23% VAT od tej opłaty

• Opłata netto: 8 610 zł × 2,1% = 180,81 zł
• VAT od opłaty: 180,81 zł × 23% = 41,59 zł
• Opłata z VAT: 180,81 zł + 41,59 zł = 222,40 zł
• Wypłata na twoje konto: 8 610 zł - 222,40 zł = 8 387,60 zł

Opłatę ING potrąca z wypłaty i zastrzega: „Ostateczny koszt usługi jest prezentowany w trakcie zlecenia faktury do finansowania i każdorazowo jest przedmiotem akceptacji klienta”. Pierwszą fakturę ta usługa finansuje za 0 zł, więc rachunek dotyczy kolejnych. Sprawa kończy się, gdy kontrahent zapłaci. Jeśli nie zapłaci, ING zapowiada: „Jeśli nie otrzymamy od niego pieniędzy w ciągu 15 dni po terminie płatności faktury, zwrócimy się do Ciebie o dokonanie płatności”. To faktoring z regresem, czyli ryzyko braku zapłaty zostaje przy tobie.

Jaka jest natura prawna umowy faktoringu?

Faktoring to umowa nienazwana. Kodeks cywilny nie reguluje faktoringu jako osobnego typu umowy. Osobnej ustawy o faktoringu też nie ma.

Źródłem tej kwalifikacji jest orzecznictwo, a nie przepis. Według Sądu Najwyższego (wyrok z 17 października 2012 r., I CSK 56/12) umowa faktoringu „jest to umowa nienazwana o mieszanym charakterze. Jest to umowa, która łączy w sobie elementy cesji wierzytelności, dyskonta wierzytelności, umowy sprzedaży i umów o świadczenie usług”. Sąd uznał za trafny wniosek, że do faktoringu stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przelewie wierzytelności.

Umowę zawiera się na podstawie swobody umów z art. 353(1) Kodeksu cywilnego. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, „byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”. Szczegóły ustala więc umowa z faktorem i jego regulamin. Ustalasz w niej zaliczkę, czyli część kwoty faktury wypłacaną od razu, cenę i regres.

Przepisy o przelewie dają cztery zasady, które dotyczą ciebie:

• Na faktoring nie musisz pytać kontrahenta o zgodę. Gdy wasza umowa zakazuje cesji, faktor przejmie fakturę przelewem dopiero po zgodzie kontrahenta, która ten zakaz uchyla.
• Za to, że wierzytelność istnieje i ci przysługuje, odpowiadasz wobec faktora z mocy ustawy (art. 516 zd. 1 k.c.).
• Za wypłacalność kontrahenta w chwili przelewu odpowiadasz tylko wtedy, gdy przyjmiesz to w umowie (art. 516 zd. 2 k.c.). Regres to obowiązek zwrotu finansowania, gdy kontrahent nie zapłaci, i wynika z umowy z faktorem.
• Kontrahent może wobec faktora podnieść te same zarzuty, które miał wobec ciebie w chwili, gdy dowiedział się o cesji (art. 513 § 1 k.c.). Dotyczy to na przykład reklamacji towaru.

Faktorem może być bank albo spółka niebankowa. Nabywanie wierzytelności jest czynnością bankową tylko wtedy, gdy wykonuje je bank, więc na nabywanie faktur nie potrzeba zezwolenia bankowego. Faktor niebędący bankiem nie podlega nadzorowi KNF. Jeśli faktoring jest jego główną działalnością, jako instytucja obowiązana podlega obowiązkom przeciwdziałania praniu pieniędzy i kontroli Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Ten warunek nie jest teoretyczny. Według GUS w 2025 r. faktoring był działalnością uboczną dla 9 z 40 badanych niebankowych przedsiębiorstw faktoringowych.

Czym faktoring różni się od kredytu, cesji i windykacji?

Faktoring nie jest kredytem. Kredyt to pieniądze banku do spłaty z odsetkami. W faktoringu opartym na cesji faktor przejmuje wierzytelność z twojej faktury i czeka na zapłatę od kontrahenta. Finansowanie spłaca kontrahent, a ty tylko przy regresie zapisanym w umowie. W konstrukcjach bez przelewu sposób zabezpieczenia i spłaty określa umowa.

Trybunał Sprawiedliwości UE ocenił w sprawie o VAT faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności, w którym faktor zwalnia klienta z ryzyka braku zapłaty (wyrok z 23 października 2025 r., C-232/24). Uznał, że środki wypłacone klientowi faktora „nie odpowiadają pożyczce, którą klient ten miałby spłacić”. Są świadczeniem wzajemnym za ostateczną sprzedaż wierzytelności.

Od samej cesji faktoring różni się zakresem. Faktoring zwykle korzysta z cesji, ale obok przeniesienia faktury dochodzi finansowanie i usługi faktora. Cesja bez finansowania i bez usług to jeszcze nie faktoring.

Od windykacji faktoring różni moment. Faktoring faktur sprzedażowych finansuje należność przed terminem płatności, a windykacja odzyskuje ją po terminie.

Jakie funkcje pełni faktoring?

Faktoring łączy finansowanie faktur z ochroną przed niewypłacalnością kontrahenta i obsługą należności. Składają się na to czynności, które słownik GUS wylicza za konwencją UNIDROIT z Ottawy z 1988 r. Według hasła GUS firma faktoringowa wykonuje co najmniej dwie z czterech czynności:

• finansuje bezsporne i niewymagalne należności,
• prowadzi sprawozdawczość i konta dłużników,
• egzekwuje należności,
• przejmuje ryzyko wypłacalności odbiorcy.

Polska konwencji nie ratyfikowała, więc w Polsce ona nie obowiązuje i tylko porządkuje pojęcia.

Funkcja finansowa

Faktor wypłaca ci część kwoty faktury ustaloną w umowie, czyli zaliczkę. Czasem sięga ona 100% kwoty pomniejszonej o opłatę. Resztę należności, jeśli ją zatrzymuje, rozlicza po zapłacie kontrahenta. Wysokość zaliczki i jej podstawa, netto albo brutto, różnią się między faktorami.

Funkcja ochronna

W faktoringu pełnym, czyli bez regresu, ryzyko niewypłacalności kontrahenta bierze na siebie faktor. W niepełnym, czyli z regresem, zostaje przy tobie. Przejęcie ryzyka ma wyjątki, na przykład wierzytelność sporną. W faktoringu mieszanym według GUS faktor przejmuje ryzyko tylko do kwot granicznych ustalonych dla poszczególnych dłużników.

Według hasła GUS o faktoringu bez regresu faktor przejmuje ryzyko wypłacalności dłużnika „w sposób bezzwrotny”, „bądź też odpowiada za wykonanie przez dłużnika ciążących na nim zobowiązań”.

Funkcja administracyjna

Faktor, zależnie od umowy, pilnuje płatności, rozlicza spłaty i odzyskuje należności po terminie. U części faktorów windykacja jest płatna osobno, na przykład jako prowizja od kwoty odzyskanej po terminie.

Kiedy faktoring nie pasuje do twojej firmy?

Faktoring finansuje faktury z odroczonym terminem płatności. Jeśli klienci płacą ci od ręki, faktor nie ma czego finansować. Przy fakturach z terminem sprawdź też wady:

• Kosztuje. Stawki faktoringu jawnego opublikowane przez fintechy z rankingu mieszczą się w przedziale 1,8-3,6% kwoty faktury za 30 dni. Faktorzy, którzy podają stawkę netto, doliczają do niej 23% VAT.
• Przy regresie oddajesz finansowanie, gdy kontrahent nie zapłaci.
• Faktor ocenia też twojego kontrahenta. Przy słabym odbiorcy może odmówić finansowania jego faktur.

Zanim złożysz wniosek, ustal, której funkcji potrzebujesz: samej gotówki, ochrony przed niewypłacalnością kontrahenta czy obsługi należności. Potem porównaj koszt za 30 dni, zaliczkę, regres, wymagany staż i czas wypłaty.