Wpływ faktoringu na sprawozdanie finansowe - bilans i wynik

Kto sporządza sprawozdanie i jakie zasady go obowiązują?

Sprawozdanie finansowe sporządzasz, gdy prowadzisz księgi rachunkowe. Spółka z o.o. prowadzi je zawsze, niezależnie od obrotu. Osoba fizyczna, spółka cywilna osób fizycznych, spółka jawna osób fizycznych i spółka partnerska prowadzą je, gdy przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość 2 500 000 euro (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości).

Jeśli prowadzisz podatkową księgę przychodów i rozchodów (KPiR), bilansu ani rachunku przepływów nie sporządzasz. Faktoring polega na tym, że przenosisz na firmę faktoringową, czyli faktora, należność z faktury z odroczonym terminem i dostajesz pieniądze przed tym terminem. W KPiR widać go jako koszt z faktury faktora. Od 1 stycznia 2026 r. wpisujesz go w kolumnie 15 (pozostałe wydatki). Rozporządzenie o KPiR nie wymienia faktoringu z nazwy, więc to przypisanie wynika z ogólnego opisu tej kolumny.

Wśród firm z księgami ustawa wyróżnia jednostki mikro i małe. Jednostka mikro nie przekroczyła co najmniej dwóch z trzech wielkości, czyli 2 000 000 zł sumy aktywów, 4 000 000 zł przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz 10 osób średniorocznego zatrudnienia. Dla jednostki małej te progi wynoszą 33 000 000 zł, 66 000 000 zł i 50 osób. Liczy się suma aktywów na koniec roku obrotowego, a status zmienia przekroczenie dwóch z trzech progów w dwóch kolejnych latach (art. 3 ust. 1 pkt 1a i 1b).

Od wielkości firmy zależy, czy musisz stosować kryterium wyksięgowania należności z rozporządzenia Ministra Finansów z 17 listopada 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1750). Jednostka mikro, która korzysta z uproszczeń z art. 28a ustawy, tego rozporządzenia nie stosuje, a pozostałe jednostki mikro i jednostki małe mogą go nie stosować (art. 28b). Nie dotyczy to jednostek, które ustawa każe traktować jak duże, np. emitentów papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu. Wtedy o ujęciu faktoringu decyduje treść ekonomiczna umowy (art. 4 ust. 2) i twoja polityka rachunkowości.

Część zasad poniżej pochodzi z projektu Krajowego Standardu Rachunkowości "Faktoring w księgach rachunkowych i sprawozdaniu finansowym faktoranta". Opublikowano go 6 sierpnia 2025 r. do dyskusji publicznej i na 30 września 2026 r. nie został przyjęty. Ustawa i rozporządzenie obowiązują, a projekt standardu jest propozycją. Przyjęty standard jednostki mogłyby stosować, ale nie musiałyby (art. 10 ust. 3 ustawy).

Jak faktoring zmienia bilans?

To, czy należność zniknie z twoich aktywów, rozstrzyga umowa. Należność wyksięgowujesz, gdy tracisz nad nią kontrolę, czyli gdy prawa do korzyści ekonomicznych z kontraktu zostały zrealizowane, wygasły albo się ich zrzekłeś (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Przepis nie mówi o faktoringu, więc ujęcie obu wariantów to wnioskowanie z jego treści.

Regres to prawo faktora do żądania od ciebie zwrotu pieniędzy, gdy kontrahent nie zapłaci. Skoro umowa faktoringu pełnego (bez regresu) nie przewiduje obowiązku odkupu, należność schodzi z ksiąg, a jej miejsce zajmują pieniądze od faktora albo kwota od niego należna. Według projektu standardu różnica między wartością bilansową należności a kwotą od faktora obciąża koszty finansowe.

Skoro umowa faktoringu niepełnego (z regresem) przewiduje obowiązek zwrotu, należność co do zasady zostaje w aktywach. Obowiązek odkupu na warunkach zwrotu jak z pożyczki zabezpieczonej tą należnością nie jest utratą kontroli (§ 10 ust. 2 pkt 2). Kwotę od faktora wykazujesz w pasywach jako zobowiązanie finansowe (art. 3 ust. 1 pkt 27 ustawy). Pozycja zależy od tego, czy faktor jest jednostką powiązaną, i od terminu wymagalności. Wobec faktora niepowiązanego, przy spłacie do 12 miesięcy, jest to B.III.3 lit. c) z załącznika nr 1, a uproszczony wzór jednostki małej (załącznik nr 5) tej litery nie ma. Pieniądze od faktora projekt standardu nazywa de facto pożyczką pod zastaw należności.

Nazwa produktu w ofercie niczego nie przesądza. Jeśli w umowie bez regresu zatrzymujesz część ryzyka, na przykład pokrywasz faktorowi pierwsze straty albo płacisz odsetki za spóźnienie odbiorcy, według projektu standardu część albo cała należność zostaje w księgach, jak przy faktoringu mieszanym.

Dlaczego faktoring pełny nie pojawia się w bilansie jako dług?

W faktoringu pełnym, gdy należność zeszła z ksiąg, w pasywach nie pojawia się zobowiązanie wobec faktora, bo jego pieniądze są ceną za należność. Faktoring zostawia ślad w aktywach, bo maleją należności, a rosną środki pieniężne.

Faktura na 100 000 zł w faktoringu pełnym i niepełnym - co pokaże sprawozdanie?

Założenia:

• przekazujesz faktorowi należność 100 000 zł; liczby z Przykładów 1 i 2 załącznika do projektu standardu
• faktoring pełny z dyskontem 5%, faktor wypłaca ci resztę kwoty
• faktoring niepełny z dyskontem 4%, termin faktury 90 dni
• gdy odbiorca płaci 10 dni po terminie, płacisz faktorowi odsetki za zwłokę 8% w skali roku od 100 000 zł

100 000 zł x 5% = 5 000 zł

100 000 zł - 5 000 zł = 95 000 zł

95 000 zł - 100 000 zł = -5 000 zł

100 000 zł x 4% = 4 000 zł

100 000 zł - 4 000 zł = 96 000 zł

96 000 zł + 4 000 zł = 100 000 zł (bez wyceny w skorygowanej cenie nabycia)

100 000 zł x 8% x 10 / 365 = 219 zł

W pełnym aktywa maleją o 5 000 zł, bo należność wychodzi, a wpływa 95 000 zł. Koszty finansowe rosną o 5 000 zł. W niepełnym należność zostaje i wpływa 96 000 zł. Jeśli nie wyceniasz zobowiązań w skorygowanej cenie nabycia, np. jako jednostka mikro z art. 28a, dyskonto 4 000 zł czeka w rozliczeniach międzyokresowych kosztów, a aktywa i zobowiązanie wobec faktora rosną o 100 000 zł. Przy wycenie w skorygowanej cenie nabycia dyskonto pomniejsza zobowiązanie, więc aktywa i zobowiązanie rosną o 96 000 zł. Gdy odbiorca płaci w terminie, kosztem jest samo dyskonto 4 000 zł. Gdy spóźnia się 10 dni, dochodzą odsetki za zwłokę 219 zł (zaokrąglone). Gdy odbiorca zapłaci, należność i zobowiązanie wobec faktora wygasają. Przykłady mają różne założenia, więc nie pokazują, który wariant jest tańszy. Przykłady z załącznika nie są integralną częścią projektu, a projekt nie został przyjęty.

Czy faktoring zmienia sumę bilansową i próg jednostki małej?

Faktoring zmienia sumę bilansową w przeciwnych kierunkach, zależnie od wariantu. W przykładzie pełny zmniejsza sumę aktywów o 5 000 zł, a niepełny podnosi ją o 100 000 zł albo, przy wycenie zobowiązania w skorygowanej cenie nabycia, o 96 000 zł. Suma aktywów to jedno z trzech kryteriów jednostki mikro i małej. Firmie blisko progu 2 000 000 zł albo 33 000 000 zł faktoring niepełny niespłacony na dzień bilansowy może dołożyć brakującą część sumy aktywów. Jak zmienią się wskaźniki finansowe twojej firmy, zależy od ujęcia umowy w księgach.

Gdzie koszt faktoringu trafia w rachunku zysków i strat?

Prowizje, opłaty i odsetki faktora obniżają wynik w obu wariantach. Prowizje i opłaty ujmuje się w praktyce w kosztach finansowych, nie operacyjnych, i do tego samego prowadzi projekt standardu. Jeśli masz pełne prawo do odliczenia VAT, kosztem jest kwota netto z faktury faktora. Bez tego prawa nieodliczony VAT powiększa koszt.

Odsetki płacone faktorowi wykazujesz w pozycji H.I w wariancie porównawczym albo K.I w kalkulacyjnym (załącznik nr 1 do ustawy). Obciążają wynik w roku, którego dotyczą, bez względu na termin zapłaty (art. 6 ust. 1). Podatkowo odsetki naliczone, a niezapłacone, nie są jeszcze kosztem. W tym miejscu wynik bilansowy i podatkowy się rozjeżdżają.

Przy faktoringu pełnym w rachunku zysków i strat pokazujesz tylko stratę na operacji. To różnica między wartością należności w księgach a kwotą od faktora. W jednym ze stosowanych schematów ewidencji obie kwoty przechodzą przez konta przychodów i kosztów finansowych. Projekt standardu ujmuje samą różnicę, a w sprawozdaniu obie drogi dają ten sam wynik. Ten spór o ewidencję pozostaje otwarty, bo projekt nie obowiązuje.

Projekt standardu wskazuje dla tej straty pozycję "Inne" kosztów finansowych (K.IV, w wariancie porównawczym odpowiada jej H.IV). Jednostka mikro ma w rachunku zysków i strat z załącznika nr 4 pozycję D "Pozostałe koszty i straty", bez odrębnych kosztów finansowych. Uproszczony wzór jednostki małej (załącznik nr 5) w kosztach finansowych nie ma pozycji "Inne". Której pozycji użyjesz, nie rozstrzyga ustawa ani projekt. Wybór zostaje po stronie twojej polityki rachunkowości.

Przy faktoringu niepełnym dyskonto, czyli różnica między wartością nominalną należności a wypłatą faktora, według projektu standardu trafia do kosztów finansowych stopniowo. Rozlicza się je przez wycenę zobowiązania w skorygowanej cenie nabycia, czyli metodą, która rozkłada dyskonto na okres finansowania, albo przez rozliczenia międzyokresowe kosztów. Jednostce, która nie wycenia zobowiązania w skorygowanej cenie nabycia, projekt przy krótkim okresie finansowania dopuszcza ujęcie jednorazowe.

Czy faktoring niepełny wpływa na przychód?

Przychód ze sprzedaży wykazujesz z faktury w roku, którego dotyczy, zanim trafi ona do faktora (art. 6 ust. 1). Faktoring niepełny dokłada tylko koszty finansowe, czyli dyskonto, a przy spóźnieniu odbiorcy także odsetki.

Rachunek przepływów pieniężnych - działalność operacyjna czy finansowa?

Ta sama gotówka od faktora trafia do różnych części rachunku przepływów. Rozstrzyga to, czy należność zeszła z bilansu. Projekt standardu proponuje przy cesji jawnej dwie reguły. Cesja jawna znaczy, że odbiorca wie o przelewie należności na faktora i płaci jemu.

• Należność zeszła z bilansu, więc wpływ od faktora pokazujesz w działalności operacyjnej. Metodą bezpośrednią to pozycja A.I.1 Sprzedaż, a metodą pośrednią A.II.7 Zmiana stanu należności.
• Należność zostaje w bilansie, więc wpływ od faktora pokazujesz w działalności finansowej, w pozycji C.I.4 Inne wpływy finansowe.

Późniejszej zapłaty odbiorcy na rachunek faktora w swoim rachunku przepływów nie pokazujesz. Przy cesji cichej odbiorca nie wie o przelewie i płaci tobie. Gdy należność zeszła z bilansu, wpływ od faktora idzie wtedy do działalności operacyjnej, a pieniądze od odbiorcy i ich przekazanie faktorowi do finansowej. Projekt wprost uznaje za nieprawidłowe wykazywanie tych dwóch przepływów w działalności operacyjnej.

W przykładzie 95 000 zł z faktoringu pełnego trafia do działalności operacyjnej, a 96 000 zł z niepełnego do finansowej. Przykład pełnego to cesja cicha, więc wpływ 100 000 zł od odbiorcy i jego przekazanie faktorowi idą do działalności finansowej. Jednostka mikro i mała nie sporządzają rachunku przepływów (art. 45 ust. 3 ustawy o rachunkowości), chyba że ustawa każe traktować je jak jednostki duże, np. jako emitenta papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu.

Co ujawnić w informacji dodatkowej?

Informacja dodatkowa ma podać to, czego potrzeba do rzetelnego i jasnego obrazu twojej sytuacji (art. 4 ust. 1a). W pełnym wzorze z załącznika nr 1 przy faktoringu sprawdź trzy pozycje.

• Dane o odpisach aktualizujących wartość należności (pkt 7), jeśli należność została w aktywach, a odbiorca nie płaci.
• Łączną kwotę zobowiązań zabezpieczonych na majątku jednostki, z charakterem i formą zabezpieczeń (pkt 13), gdy umowa zabezpiecza zobowiązanie wobec faktora.
• Łączną kwotę zobowiązań warunkowych, w tym gwarancji i poręczeń niewykazanych w bilansie (pkt 16), gdy z gwarancji dla faktora wynika zobowiązanie warunkowe, którego nie wykazujesz w bilansie.

Jednostka mała na uproszczonym wzorze z załącznika nr 5 podaje zobowiązania zabezpieczone i warunkowe w pkt 6 i 8. Jednostka mikro na wzorze z załącznika nr 4 podaje zobowiązania warunkowe w informacjach uzupełniających do bilansu.

Projekt standardu zaleca, żeby dla każdej istotnej umowy faktoringu podać m.in. przyznany limit i jego wykorzystanie na początek i koniec roku, należności, które nadal ujmujesz, zobowiązanie wobec faktora i koszty umów faktoringu w roku. Jest to zalecenie projektu, nie obowiązek.

Czego nie rozstrzyga ani ustawa, ani projekt standardu?

Projekt nie opisuje osobnego zapisu na chwilę, w której faktor korzysta z regresu. Należność i zobowiązanie wobec faktora są wtedy nadal w księgach, więc zmienia się tylko sposób wygaśnięcia zobowiązania: płacisz faktorowi zamiast odbiorcy. Dla należności, którą nadal ujmujesz w księgach, projekt odsyła do odpisu aktualizującego na zasadach ogólnych ustawy. Otwarte zostają też pozycja straty u jednostki małej i spór o ewidencję faktoringu pełnego, opisane wyżej.

Co sprawdzić w umowie przed zamknięciem roku?

• Czy umowa przewiduje obowiązek odkupu albo zwrotu pieniędzy, gdy odbiorca nie zapłaci.
• Czy gwarantujesz faktorowi pokrycie strat albo płacisz odsetki za opóźnienie odbiorcy.
• Czy cesja jest jawna, czy cicha, bo od tego zależy pozycja w rachunku przepływów.
• Jakie opłaty i odsetki faktor nalicza i za jaki okres.

Ten poradnik opisuje przepisy i projekt standardu, ale twojego przypadku nie rozstrzyga. Odpowiedzialność za rachunkowość ponosi kierownik jednostki, także gdy księgi prowadzi biuro rachunkowe (art. 4 ust. 5). Przed zamknięciem roku omów umowę i politykę rachunkowości z księgowym albo biegłym rewidentem.