Faktoring jawny - na czym polega i jak działa?

Faktoring jawny to finansowanie faktury, w którym twój kontrahent dostaje zawiadomienie o cesji. Od tej pory płaci na rachunek faktora. Zgody kontrahenta na cesję zwykle nie potrzebujesz. Jest potrzebna, gdy wasza umowa zakazuje cesji. Wariant jawny ma 17 z 19 produktów ocenianych w rankingu.

Na czym polega faktoring jawny?

W faktoringu jawnym wystawiasz kontrahentowi fakturę na 10 000 zł z terminem płatności 30 dni. Faktor wypłaca ci na nią zaliczkę, a kontrahent po 30 dniach płaci jemu.

Wierzytelność z faktury przenosisz na faktora cesją, którą kodeks cywilny nazywa przelewem wierzytelności. Kontrahent jest winien tyle samo, zmienia się tylko odbiorca zapłaty. W transakcji biorą udział trzy strony. Ty jesteś faktorantem, bank albo firma faktoringowa jest faktorem, a kontrahent, który płaci fakturę, występuje jako dłużnik. Ten wariant nazywa się też faktoringiem otwartym.

Poza wariantem jawnym są dwa produkty z rankingu. Produkt PKO Faktoring dla małych firm nie informuje odbiorców o finansowaniu. Regulamin produktu mBanku nie przewiduje zawiadomienia kontrahenta, więc jego jawności nie da się ustalić.

Jawność cesji nie rozstrzyga, kto ponosi ryzyko braku zapłaty. To osobna cecha umowy, więc faktoring jawny bywa z regresem albo bez regresu.

Jak działa faktoring jawny krok po kroku?

Kolejność kroków ustala umowa z faktorem, bo kodeks jej nie opisuje. Zwykle przebieg wygląda tak.

1. Podpisujesz umowę i dostajesz limit. Faktor ocenia twoją firmę i kontrahenta, a listę dokumentów ustala sam.
2. Przekazujesz fakturę z odroczonym terminem płatności, wystawioną innej firmie.
3. Kontrahent dostaje zawiadomienie o cesji z numerem rachunku faktora. SMEO wymaga na przykład zmiany numeru konta na fakturze na rachunek SMEO i ma własny wzór zawiadomienia.
4. Faktor wypłaca zaliczkę, na przykład Finea 90% wartości brutto faktury, a SMEO do 100% wartości netto.
5. Kontrahent płaci w terminie na rachunek faktora. Ten rachunek sprawdza przed zapłatą na białej liście VAT, tak samo jak sprawdzałby twój.
6. Jeśli zaliczka nie objęła całej faktury, resztę faktor przekazuje ci po zapłacie. Prowizję potrąca zgodnie z umową, z zaliczki albo z tej reszty.

Część faktorów prosi kontrahenta o potwierdzenie faktury. Na przykład ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur zleca przelew dopiero po tym, jak kontrahent potwierdzi fakturę. Monevia potwierdza z płatnikiem każdą transakcję. Zapytaj przed podpisaniem umowy, co się stanie, gdy kontrahent potwierdzenia nie da.

Czy kontrahent musi zgodzić się na cesję?

Co do zasady nie. Według art. 509 kodeksu cywilnego wierzyciel może przenieść wierzytelność bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Na przykład Pekao Faktoring w Płynnościomacie zawsze informuje twoich odbiorców o cesji, a ich zgoda jest potrzebna zwykle tylko wtedy, gdy umowa handlowa zakazuje cesji.

Zakaz cesji w umowie z kontrahentem zwykle oznacza, że potrzebujesz jego zgody. Regulamin SMEO dopuszcza finansowanie takiej faktury, jeśli dostarczysz umowę handlową i zgodę kontrahenta. Decyzję podejmuje SMEO.

Zakaz cesji nie zawsze działa. Artykuł 9a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych czyni go bezskutecznym, gdy twój kontrahent jest dużym przedsiębiorcą, ty mikro-, małym albo średnim, a zapłata nie nastąpiła w terminie. Przepis nie działa, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny. Nie obejmuje też transakcji zawartych przed 24 stycznia 2023 roku ani transakcji z postępowań o zamówienie publiczne wszczętych przed tym dniem. Pomaga więc dopiero przy fakturze po terminie, a takie faktury część faktorów wyklucza. Pekao Faktoring finansuje na przykład tylko należności bezsporne i niewymagalne.

Cesja jest ważna także wtedy, gdy kontrahent o niej nie wie. Dopóki jednak nie zostanie zawiadomiony i nie wie o cesji z innego źródła, może zapłacić tobie i taka zapłata zwalnia go z długu także wobec faktora. Po zawiadomieniu kontrahent płaci faktorowi.

Cesja nie odbiera kontrahentowi zarzutów. Wobec faktora może podnieść te same zarzuty, które miał wobec ciebie w chwili, gdy dowiedział się o cesji, na przykład reklamację towaru.

Czym różni się faktoring jawny od cichego?

Jawny wybierasz, gdy kontrahent przyjmie zawiadomienie i może płacić wprost faktorowi. Cichy wybierasz, gdy odbiorca ma nie wiedzieć o finansowaniu. W cichym kontrahent płaci na twój dotychczasowy rachunek, a ty przekazujesz pieniądze faktorowi. Trzeci stan to faktoring półotwarty. Kontrahent nie dostaje w nim zawiadomienia. Według słownika GUS, który nazywa ten wariant faktoringiem półjawnym, dłużnik dowiaduje się o umowie dopiero w chwili wezwania przez faktora do zapłaty. Żadna firma z rankingu nie ma takiego produktu.

Ukrycie cesji nie znosi zakazu z umowy handlowej. Przy zakazie wariant cichy też wymaga zgody kontrahenta albo oferty, w której faktor finansuje fakturę bez przelewu wierzytelności.

Zaliczka różni się między wariantami, a jawny nie zawsze wypada lepiej. Na przykład Finea przy jawnym wypłaca 90% wartości brutto, przy cichym 70-90%. AOW Faktoring w podstawowej ofercie z regresem wypłaca 80% wartości brutto, a w cichym do 90%.

Ile kosztuje faktoring jawny?

Za 30 dni faktoringu jawnego zapłacisz na przykład od 2,49% w NFG albo 2,1% od kwoty brutto faktury w ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur. W rankingu stawki faktoringu jawnego opublikowane przez fintechy mieszczą się między 1,8% a 3,6% kwoty faktury za 30 dni. To sama prowizja. Górny brzeg to Finea, która bierze najwyżej 0,1333(3)% dziennie od zaliczki, a zaliczka wynosi 90% kwoty brutto faktury, czyli 3,6% kwoty faktury za 30 dni. Przy dolnym brzegu (Flexidea) dostawca nie podaje, czy liczy od kwoty netto, czy brutto.

Część faktorów dolicza do prowizji odsetki albo opłatę od limitu. Na przykład SMEO podaje w FAQ, że do prowizji dochodzą odsetki 15% w skali roku.

Sama jawność nie przesądza o cenie. Na przykład PKO Faktoring w produkcie dla jednoosobowych firm, który nie informuje odbiorców, liczy 0,068% dziennie od kwoty finansowanej faktury, czyli 2,04% netto za 30 dni. Netto oznacza tu prowizję przed doliczeniem VAT, a nie kwotę netto faktury. To mniej niż 2,1% za 30 dni w usłudze ING, w której kontrahent wie o cesji. Tam też dochodzi VAT.

Z pięciu faktorów bankowych w rankingu cenę publikują cztery. Na przykład Pekao Faktoring w Płynnościomacie Classic liczy prowizję operacyjną od 0,8% miesięcznie od kwoty sfinansowanej faktury brutto, a prowizję przygotowawczą od 0,8% kwoty limitu. Porównuj konkretne oferty i pytaj o podstawę naliczania.

Jakie są rodzaje faktoringu jawnego?

Rodzaje faktoringu dzieli się według kilku niezależnych cech, a jawność jest tylko jedną z nich. Ta sama umowa jawna może być z regresem albo bez regresu, krajowa albo eksportowa. Może też obejmować pojedyncze faktury albo wszystkie faktury dla wskazanych kontrahentów.

W jawnym z regresem, czyli niepełnym, zwracasz faktorowi zaliczkę, gdy kontrahent nie zapłaci. ING Faktoring w usłudze ING Finansowanie Faktur zwraca się na przykład do ciebie, jeśli nie dostanie pieniędzy w ciągu 15 dni po terminie płatności.

W jawnym bez regresu, czyli pełnym, faktor bierze na siebie ryzyko niewypłacalności kontrahenta w granicach umowy. Tak działa na przykład Nest Faktoria, która za przejęcie ryzyka liczy jednorazowo 0,45% faktury brutto. Bez regresu finansuje też Bibby Financial Services, w osobnym produkcie.

Czy faktoring jawny jest legalny i czy widać go w BIK?

Tak, faktoring jawny jest legalny. Kodeks cywilny nie ma osobnego typu umowy faktoringu, ale do przeniesienia wierzytelności z faktury stosuje się jego przepisy o przelewie z art. 509-516.

Sprawdzenie w BIK zależy od faktora. Na przykład PragmaGO prosi o zgodę na sprawdzenie w BIK i BIG, a Monevia deklaruje, że historii kredytowej właściciela w BIK nie sprawdza. Z raportowaniem jest podobnie, bo na przykład SMEO raportuje faktoring do BIK Przedsiębiorcy.

Kiedy faktoring jawny się nie sprawdzi?

Faktoring jawny odpada w trzech sytuacjach. Odbiorca nie może wiedzieć o finansowaniu, bo wasza relacja tego nie zniesie. Umowa zakazuje cesji, a zgody kontrahenta nie dostaniesz. Faktura jest sporna, a wtedy kontrahent podniesie zarzuty także wobec faktora i część faktorów takiej faktury nie przyjmie.