Faktoring samorządowy - co to jest i jak działa?

Faktoring samorządowy to finansowanie faktur, które wystawiasz jednostce samorządu terytorialnego, na przykład gminie, powiatowi albo województwu. Przekazujesz fakturę faktorowi, czyli bankowi albo firmie faktoringowej, i dostajesz pieniądze przed terminem płatności. Różnicą wobec zwykłego faktoringu jest dłużnik publiczny. Prawo inaczej ustala wtedy termin zapłaty i skutki zakazu cesji, czyli zapisu w umowie, który zabrania przenieść prawo do zapłaty na kogoś innego.

Jak działa faktoring samorządowy?

Remontujesz drogę gminną i wystawiasz gminie fakturę na 60 000 zł brutto z terminem płatności 30 dni. Przekazujesz fakturę faktorowi i dostajesz zaliczkę, czyli część albo całość kwoty faktury z góry. Gmina płaci w terminie faktorowi.

W tej umowie ty jesteś faktorantem, a samorząd dłużnikiem. Prawo do zapłaty z faktury przechodzi na faktora zwykle przez cesję. Kodeks cywilny nazywa cesję przelewem. Zmienia ona wierzyciela, więc samorząd jest winien tyle samo, tylko komu innemu.

Z 19 firm w rankingu faktoring samorządowy opisują trzy: Bank Millennium, Alior Bank i Bank Pekao. Ten ostatni ma go w ofercie korporacyjnej.

Czym faktoring samorządowy różni się od zwykłego?

Samorząd to podmiot publiczny w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Ustawa odsyła do art. 4 Prawa zamówień publicznych, a ten obejmuje jednostki sektora finansów publicznych. Do nich ustawa o finansach publicznych zalicza gminy, powiaty i województwa.

Krótszy termin zapłaty

Termin zapłaty w umowie z podmiotem publicznym nie może przekraczać 30 dni. Jeśli umowa ustala dłuższy, obowiązuje termin 30 dni. Dla podmiotu leczniczego, na przykład szpitala działającego jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, limit wynosi 60 dni. Limit dotyczy twojej umowy z samorządem, nie umowy z faktorem.

Dłuższą spłatę samorząd może uzgodnić z faktorem. Na przykład Bank Millennium deklaruje spłatę w terminie płatności faktury albo według harmonogramu uzgodnionego z samorządem. Alior Bank finansuje faktury z terminem płatności do 180 dni, a przy płatności rozłożonej na raty do 5 lat. Zapytaj faktora przed podpisaniem, jak taki harmonogram łączy się z limitem 30 dni.

Zakaz cesji przy dłużniku publicznym

Zgoda kontrahenta na cesję nie jest potrzebna, chyba że umowa z nim zakazuje cesji. Przelew wykluczają też ustawa i właściwość zobowiązania.

Zakaz cesji w umowie z odbiorcą co do zasady cię wiąże. Wyjątek daje art. 9a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom: gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a ty jesteś mikro, małym albo średnim przedsiębiorcą, zakaz staje się bezskuteczny, jeżeli zapłata nie nastąpiła w terminie. Przepis nie działa, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny. Nie obejmuje też transakcji zawartych przed 24 stycznia 2023 r. ani transakcji zawartych w wyniku postępowań o zamówienie publiczne wszczętych przed tym dniem.

Gdy umowa z samorządem zakazuje cesji, faktor przejmie fakturę przelewem dopiero po zgodzie samorządu, która ten zakaz uchyla. Przy szpitalu działającym jako SP ZOZ reguła jest inna. Zmiana jego wierzyciela wymaga zgody podmiotu tworzącego, a czynność dokonana bez tej zgody jest nieważna (art. 54 ust. 5 i 6 ustawy o działalności leczniczej).

Jeśli jesteś podwykonawcą, a płaci ci prywatny generalny wykonawca będący dużym przedsiębiorcą, art. 9a może zadziałać także przy kontrakcie publicznym, na tych samych warunkach.

Ile dostaniesz od razu i kiedy?

Na przykład Bank Millennium deklaruje w tym produkcie finansowanie do 100% wartości wierzytelności, czyli prawa do zapłaty z faktury. Zaliczkę wypłaca w dniu, w którym otrzyma zestawienie faktur potwierdzonych przez samorząd.

Co się stanie, gdy samorząd nie zapłaci?

To zależy od regresu w umowie. W wariancie pełnym ryzyko niewypłacalności kontrahenta bierze faktor w granicach umowy. W niepełnym, czyli z regresem, ryzyko zostaje przy tobie, a faktor żąda wtedy zwrotu. Na przykład Alior Bank deklaruje w tym produkcie faktoring pełny z przejęciem ryzyka opóźnienia spłaty, a Bank Pekao w ofercie korporacyjnej opisuje opcję przejęcia ryzyka i okres regresu. Upadłości gminy, powiatu ani województwa nie można ogłosić (art. 6 pkt 2 Prawa upadłościowego). Nie oznacza to, że samorząd zapłaci w terminie. Zapytaj faktora, kto ponosi ryzyko i po ilu dniach opóźnienia może żądać zwrotu zaliczki. Sprawdź, czy wariant pełny ma wyjątki, na przykład gdy samorząd zakwestionuje należność.

Kiedy faktoring samorządowy się nie sprawdzi?

• Umowa z samorządem zakazuje cesji, a zgody na przelew nie dostaniesz.
• Umowa jest z regresem, a ty nie udźwigniesz zwrotu zaliczki, gdy samorząd nie zapłaci.
• Pieniędzy potrzebujesz przed wystawieniem faktury. Faktoring finansuje fakturę z odroczonym terminem płatności.
• Chcesz znać cenę przed rozmową z bankiem. Na przykład Bank Millennium nie publikuje stawek prowizji ani marży.

Przed podpisaniem zapytaj faktora, czy przyjmie fakturę wobec twojego samorządu bez dodatkowej zgody i ile kosztuje finansowanie za 30 dni.